De wording van een wereldmacht

n.a.v. Jaap ter Haar, De wording van een wereldmacht. De geschiedenis van de Verenigde Staten tot 1900, Kampen 2003

De eerste Europeanen
Indianen
Duizenden stammen Indianen leefden er in Amerika voordat Columbus kwam. Bekende stammen zijn: Apachen, Commanchen, Cheyennes. In sommige gebieden leefden stammen naast elkaar in een federatie, maar tot meer eenheid is het nooit gekomen. Het gebrek aan eenheid is een oorzaak geweest van de teloorgang van de Indianen toen de koloniale indringers kwamen. Toen Columbus (rechts) kwam leefden er ongeveer 800.000 Indianen. Dit was Noord-Amerika. In Centraal- en Zuid-Amerika kwamen enkele volken tot hoge beschaving, zoals de Maya’s.

Columbus in dienst van Spanje
Portugal was wereldleidend eind 15e eeuw. Grote rijkdommen werden in de wacht gesleept; de rest van Europa keek jaloers toe. Columbus, een Italiaan (uit Genua), kan de Portugese koning niet overhalen zijn plannen te ondersteunen om via het westen naar Azië te zeilen. Dan maar naar de koning van Spanje: daar lukte het wel. Op 3 augustus 1492 verlaten de Pinta, de Nina en de Santa Maria de haven. Het waren kleine schepen van amper 25 meter lengte. Columbus en de zijnen werden als goden welkom geheten op de Bahama-eilanden. In Cuba ziet hij voor het eerst mensen die sigaren roken (‘Zij drinken de rook…,’ zo schrijft hij in zijn verslag).

Niet Columbus, maar Amerigo Vespucci gaat met de eer strijken
Columbus keerde terug naar Europa, maar vertrok daarna snel weer, nu met een vloot van 17 schepen. Het komt voor het eerst tot een gevecht met Indianen. Veel Spanjaarden trekken in groepen door het land en leven van wat zij op hun weg vinden, plunderen en verspelen snel hun goodwill bij de Indianen. Columbus sterft in 1506 arm en vergeten in Valladolid. Christophorus Columbus, admiraal en onderkoning, sterft arm en vergeten! Hij was een groot zeeman en ontdekker. Hij blijkt echter een slechts organisator te zijn, hij is stroef in zijn omgang met mensen. Amerigo Vespucci (links), een Florentijns koopman, krijgt de eer dat dit nieuw continent naar hem wordt vernoemd. Hij schreef boeiend en amusant over zijn avonturen en ervaringen in dit continent. Zijn geschriften werden overal in Europa gelezen en zijn naam werd bekend. Een Duitse geleerde kwam op het idee het nieuwe werelddeel naar hem te noemen: Amerika! Er is niemand, die nog aan Columbus denkt…

De Stille Oceaan voor het eerst bevaren
Ferdinand Magelhaen, een Portugees, vaart voor het eerst op de Stille Oceaan. Stil, omdat nog geen schip hem bevoer. Hij wilde een nieuwe zeeweg naar de Oost vinden, die korter is dan de tocht om Kaap de Goede Hoop. Langs de kusten van Amerika vaart hij, steeds zuidelijker… Het lukt! Maar de kapitein is ontstemd, wanneer hij bemerkt dat zijn logboek niet klopt, omdat hij het leven daarin één dag voor is! Hij beseft nog niet dat hij – varend rondom de wereld in 1080 dagen – precies 24 uur heeft ingehaald…

De overmacht van de kolonisten
Ondertussen veroverd Hernando Cortez met slechts 550 Spanjaarden en 18 paarden na een fantastische veldtocht het rijk der Azteken; Mexico komt zo onder het bewind van Spanje. Pizarro verovert het rijk der Inca’s in Peru. Met in verhouding slechts een handjevol mensen wordt in één enkele generatie een wereldrijk veroverd. Nog geen 15 jaar na de verovering van Peru wordt in Lima een universiteit geopend. Portugal en Spanje bezitten nu een onmetelijk rijk. Maar er komt een kink in de kabel. De Reformatie grijpt snel om zich heen. Engeland, de Nederlanden en Frankrijk staan gereed om hun slag te slaan.

De Fransen gaan ook
Terwijl de Indianen in Midden- en Zuid-Amerika geplunderd worden, dwangarbeid verrichten, zich bekeren tot het christendom of worden uitgemoord, leven hun rode broeders in Noord-Amerika in de 16e eeuw nog vrijwel ongestoord verder. Daar komt echter verandering in. De Franse ontdekkingsreiziger Jacques Cartier ontdekt de rots van Quebec, die door de Indianen uit het gebied ‘Canada’ wordt genoemd. Hij overwintert diep in het land, nog voorbij een berg, die hij ‘Mont Real’ noemt. In dit alles helpen de Indianen hem. De Fransen zouden altijd goed overweg kunnen met de Indianen. Cartier vaart met het schip boordevol met goud, zilver en edelgesteente: ze zijn schatrijk! Maar thuisgekomen blijken het slechts een berg waardeloze stenen te zijn… De Hugenoten hebben ook pogingen gedaan in de Nieuwe Wereld hun vrijheid te vinden. In 1562 probeerden ze enkele koloniën te stichten. Ze werden echter door de Spanjaarden verdreven.

Ook de Engelsen
Engeland groeit in de 16e eeuw uit tot een mogendheid van de eerste orde. Men droomt al van een Engels imperium, het bezit van een groot rijk overzee, dat het land onafhankelijk zal maken van andere landen. De mislukking van de Spaanse Armada betekent een ommekeer in de wereldgeschiedenis: het is een beslissende nederlaag voor Spanje; Engeland kan nu ongehinderd naar Amerika zeilen en zelf ontdekkingen doen. Echter, de eerste tocht wordt een ramp. De eerst Engelse kolonisten worden nooit teruggevonden. Geen spoor vindt men van ze terug! De gehele 16e eeuw blijft het Amerikaanse continent nog gevrijwaard van de Engelsen.

Jamestown
Pas vanaf 1608 blijven ze definitief in het Beloofde Land. Men sticht Jamestown (Virginia): ter ere van koning Jakobus! Men weet zich staande te houden doordat hun leider, kapitein John Smith, goede contacten met de Indianen onderhoudt en hulp van ze krijgt. John Rolfe gaat tabak planten. Hij trouwt met Pocahontas, dochter van het Indiaanse opperhoofd Powhatan.Het is ook in Jamestown waar de democratie op 30 juli 1619 wordt geboren: 22 man, gekozen door meer dan 1000 kolonisten, komen bijeen om de wetgeving van de kolonie te regelen. Van een wankele nederzetting groeit Virginia (deze naam slaat op koningin Elizabeth, die nooit trouwde) in snel tempo uit tot een welvarende kolonie. Vele nieuwe mensen komen erbij. Iedere immigrant krijgt bij aankomst 50 acres (20 hectare) grond. Paarden, die in Amerika niet voorkwamen, werden geïmporteerd.

Pilgrim Fathers
In 1620 zijn het de Pilgrim Fathers, die op 11 november de kust van Massachusetts bereiken. In de eerste, ijskoude winter sterft de helft van de groep. Wanneer na een jaar het eerst schip nieuwe voorraden komt brengen, is er alle reden God te danken en feest te vieren: Thanksgiving Day. Wilde kalkoenen worden geslacht en samen met 90 Indianen nemen ze het ervan. De Puriteinen nemen in dit Nieuw-Engeland het bestuur volledig in eigen hand. Boston wordt gesticht als een vloot van 17 schepen in 1630 duizend mensen tegelijk aan land zet. Scholen worden opgericht, in 1636 Harvard College als eerste universiteit (de studenten moeten in de eerste jaren hun collegegeld met landbouwproducten betalen). In 1640 zijn er al 20.000 zielen in Nieuw-Engeland.

Ook Engelse katholieken
Ook Engelse katholieken zoeken een nieuw bestaan op te bouwen in Amerika: Maryland. Het ziet er dus zo uit: Virginia in het Zuiden, Maryland in het midden en Nieuw-Engeland in het Noorden.

Nederland laat zich ook zien
Ook Nederland is een tijdje actief in Amerika. Reeds in 1595 is men al in Java. De Oost-Indische Compagnie (1602) verdringen de Portugeze schepen. Ceylon, Australië, Nieuw-Zeeland, Kaap de Goede Hoop, Nova Zembla werden aangedaan voordat Hendry Hudson in Nederlandse dienst de Hudsonrivier inzeilt. Hoog boven Newfoundland wijken de kusten; daar vindt hij de grote zeestraat, die later zijn naam zal dragen (bij het huidige New York). De heren van de Compagnie zijn niet erg onder de indruk…

De WIC
Het is in de tijd van het Twaalfjarig Bestand. Als die afgelopen is, gaat men jacht maken op de Spaanse zilverschepen. Met dàt hoofddoel wordt de West-Indische Compagnie opgericht. In 1628 brengt Piet Hein (rechts) zijn beroemde zilvervloot binnen! Curaçao, Bonaire en Aruba worden in bezit genomen ten koste van de Spanjaarden, Brazilië wordt veroverd op de Portugezen en in Amerika verrijst Fort Oranje (1624) en Nieuw-Amsterdam op het puntje van het eiland Manhattan (Indiaans voor ‘plaats van dronkenschap’). Voor 60 gulden koopt Peter Minuit dit eiland van de Indianen.

New York in plaats van Nieuw-Amsterdam
De Nederlanders zitten in Amerika niet voor een kolonie, maar voor een winstgevende handel. Nieuw-Amsterdam groeit uit tot een haven van betekenis. Willem Kieft volgt Peter Minuit op als gouverneur. Hij werd weer opgevolgd door Pieter Stuyvesant. In 1664 is het afgelopen. Engeland eist de kolonie op; men geeft zich zonder slag of stoot over. Niemand gelooft meer in een Nederlandse kans in de Nieuwe Wereld. De Nederlandse kolonisten zijn te gering in aantal om het tegen de Engelsen op te nemen (7000 waarvan 1500 in Nieuw-Amsterdam). Wel wordt 9 jaar later de stad heroverd, maar bij de vrede van Westminster in 1674 doet de Republiek voor altijd afstand van haar aanspraken op Noord-Amerika, in ruil voor Suriname.

De immigrantenstroom komt op gang
Allerlei slag mensen
Europa wordt geteisterd door oorlogen. Vrijheid van godsdienst is nog nergens een feit. Mensen van allerlei slag besluiten hun heil te zoeken in Amerika: Schots-Ierse boeren die niet altijd afhankelijk van de adel willen blijven, Duitsers die zich willen onttrekken aan de krijgsdienst en Hugenoten, Quakers, Katholieken en Protestanten die vervolgd worden. Het zijn verarmde edellieden, mannen met hoge idealen, gelukzoekers, avonturiers, boeven, werklozen: vanuit ieder denkbaar motief ontvlucht men de Oude Wereld.

De Quakers in Pennsylvania: ‘een heilig experiment’
Met name de Quakers zijn hierin interessant. In 1670 sterft de oude admiraal Penn en in zijn nalatenschap aan zijn zoon William (links) bevindt zich een schuldbekentenis van 16.000 pond, die de Engelse koning hem zal moeten uitbetalen. De koning houdt het bedrag liever in zijn beurs en bied een enorme lap grond aan in Amerika, ergens tussen Delaware en Maryland. Het krijgt de naam Pennsylvania: ‘een vrije kolonie ten bate van heel de mensheid.’ In 1682 gaat William, bezield door hoge idealen, naar Amerika. Het is ‘een heilig experiment’. Hij sluit vriendschap met Indianen. De hoofdstad krijgt de mooie naam Philadelphia: stad der broederliefde. Mennonieten uit Duitsland vinden hier een nieuw en veilig thuis. De wetgeving van de nieuwe staat is de meest humanistische ter wereld: enkel op moord staat de doodstraf. Er is volslagen godsdienstvrijheid. Wanneer ze zich in 1696 tegen de slavernij uitspreken keren vooral de Zuidelijke staten zich verontwaardigd tegen Pennsylvania. Het is de geest van Pennsylvania, van mensenliefde, verdraagzaamheid en persoonlijk vrijheid, die bijdraagt tot de weg naar de revolutie.

Nieuwe nederzettingen
Er ontstaan nederzettingen in Noord- en Zuid-Carolina omstreeks 1670, aangevuld door Franse Hugenoten. Weldra komen ook in grote getale negerslaven uit Afrika. In 1690 wonen in Amerika in de Engelse kolonies 250.000 mensen; binnen 25 jaar wordt dit aantal verdubbeld! Roger Williams (rechtsonder), die tegen de Puriteinen in opstand komt, wordt verbannen. Hij sticht een eigen kolonie op Rhode-Island. Vrijheid en grond zijn de beweegredenen, waardoor Connecticut, New-Hampshire en Maine worden bevolkt. De mensen die wegtrekken trotseren liever de Indianen dan de Puriteinen, die volgens hen te streng zijn!

Ontwikkelingen
Langs de grote rivieren dringen kolonisten het achterland in. Op vele immigranten oefent het pioneren onweerstaanbare aantrekkingskracht uit. Het voortdurende gevaar, dat de Indianen opleveren, drijft de kolonisten steeds weer tot elkaar en dwingt tot solidariteit. Er ontstaan allerlei tegenstellingen tussen de kustbewoners in de nederzettingen en de mensen aan de frontier. Overal worden scholen en universtiteiten gesticht. Drukkerijen, die kranten en vlugschriften uitgeven, gaan steeds groter invloed uitoefenen en beginnend een bindend element te vormen tussen de vaak zo ver uit elkaar gelegen nederzettingen. Voor de onweerhoudbaar opdringende blanken uit trekken de Indianen steeds verder westwaarts.

Samen sterk
De geschiedenis van Amerika is bij uitstek de geschiedenis van mensen en niet van enkelingen. Slechts weinig namen zijn blijven voortleven. Dankzij de inspanning van velen is het geworden wat het geworden is. De nederzettingen groeiden uit tot flinke, dichtbevolkte kolonies.

De strijd tussen Engeland en Frankrijk
Koloniale oorlogen
In tegenstelling tot de succesvolle Engelsen, veroverden de Spanjaarden met bruut geweld Midden- en Zuid-Amerika. Alleen rijkdom was een motief, geen idealen. Spanjaarden bereisden Texas, Nieuw-Mexico, Arizona en California (waar de eerste nederzetting pas in de 18e eeuw werd gesticht). De uiteindelijke strijd om Noord-Amerika zou gaan tussen Engeland en Frankrijk. Vier koloniale oorlogen werden er gevoerd: 1689-1697, 1702-1713, 1745-1748 en 1754-1763.

De Franse plannen
Franse Jezuïeten, Ursulinen, Franciscanen en Recollecten gingen de oerwouden in om hun zendingswerk onder de Roodhuiden te verrichten. Niet-katholieken werden in de Franse koloniën niet toegelaten. Omstreeks 1660 zijn er slechts enkele duizenden Fransen in de Nieuwe Wereld, al hebben zij door hun geweldig uitgestrekte exploraties beslag gelegd op het grootste deel van Noord-Amerika. Lodewijk XIV (rechts) wil van Canada een geordend Franse landbouwprovincie maken. Een Franse expeditie vaart over de gehele Mississippi: de vallei van deze rivier en al het omliggende land wordt voor de Franse Kroon in beslag genomen: ‘Louisiana’ (naar Lodewijk genoemd!).

Oorlogen tussen Engeland en Frankrijk
Lodewijk XIV wordt in zijn glorie vooral gedwarsboomd door Willem III, koning van Engeland, stadhouder der Nederlanden (links). De strijd tussen die twee zou ook in Amerika uitgevochten worden. Het lijkt een ongelijke strijd: nog geen 20.000 Fransen tegenover 250.000 Engelsen. Voordeel voor de Fransen is hun bondgenootschappen met Indianen. In 1689 breekt de eerste oorlog uit. Vooral de noordelijkste koloniën hebben hieronder te lijden. De Franse woudlopers zijn ervaren in sluiptochten en slaan fel toe. De staat Maine, in het noorden, raakt vrijwel onbevolkt. In de andere koloniën merkt men weinig van de oorlog. In 1697 is de oorlog ten einde; er zijn geen winnaars, al heeft Engeland in Europa gewonnen.

Tweede oorlog: Franse consolidatie
Van 1702-1713 is de volgende oorlog. Het gaat om de opvolging van de Spaanse Kroon (de Spaanse Successieoorlog). In Europa worden de Fransen beslissend verslagen. Ze moeten Newfoundland en Nova Scotia afstaan, maar behouden verder alles. Nu breekt er 30 jaar rust aan. Monsieur Cadillac sticht Detroit (de toekomstige auto-stad, die de naam van zijn stichter in ere houdt met een duur merk auto!) en langs de Mississippi verrijzen forten en nederzettingen. Nog steeds heeft men geen idee hoe ver het Amerikaanse continent zich in westelijke richting uitstrekt; nog altijd weet men niet, waar de stille oceaan begint. Het was een Fransman die de grote vlakten ontdekte en voor het eerst de Rocky Mountains overstak.

Derde oorlog: band met Engeland brokkelt af
Een nieuwe kolonie, Georgia, werd gesticht als bastion tegen de Fransen en Spanjaarden. Met Nova Scotia is het aantal staten dan op 13 gebracht. Tot verontwaardiging van de handelaren in Amerika worden een aantal beperkende maatregelen genomen, omdat Engeland zijn economische belangen beschermen wil; de binding met Engeland wordt steeds minder sterk gevoeld. Steeds verder schuiven de voorposten van de Engelse kolonie naar de grenzen van Louisiana. In 1739 is er even oorlog met Spanje. De derde oorlog met Frankrijk is van 1745-1748 (de Oostenrijkse Successieoorlog). Frankrijk telt 80.000 man, Engeland 1.500.000. De oorlog gaat als vanouds: op verschillende grensplaatsen schermutselingen, soms harde gevechten. De Engelsen zijn succesvol, maar bij de vredeonderhandelingen wordt het veroverde gebied teruggegeven in ruil voor iets in India; dit tot verontwaardiging van de Amerikanen: hebben ze daar voor gevochten?

Vierde oorlog: wereldwijd
De vierde en laatste oorlog is van 1754-1763 (de koloniale oorlog). In deze oorlog maakt George Washington naam als commandant. Afvaardigingen van de 13 staten komen in Albany, New York, bijelkaar. De noodzaak tot samenwerking wordt gevoeld. Ook wordt besproken wat er moet gebeuren als de Fransen zijn verslagen. Ene Benjamin Franklin uit Pennsylvania oppert een plan om van de 13 staten een federatie te maken. De Engelsen keuren dit echter af, want dit zou een te ver gaande vrijheid betekenen. Het Frans-Engelse conflict in Amerika breidt zich uit tot een wereldoorlog. Frankrijk, Oostenrijk, Rusland, Zweden en Spanje staan tegenover Pruisen, Portugal en Engeland. Laatstgenoemden lijden aanvankelijk nederlaag op nederlaag. Een omkeer komt als William Pitt (rechts) in Engeland de leiding in handen krijgt. Een fort dat in handen van de Engelsen komt wordt Pittsburg genoemd. Op 13 september 1759 wordt Quebec veroverd: de macht van Frankrijk in de Nieuwe Wereld is gebroken. In deze oorlog valt nog een Indiaans opperhoofd op: Pontiac.

Waar twee honden vechten om een been…
Bij de vredesonderhandelingen eisen Engeland veel: Frankrijk moet Nieuw-Frankrijk afstaan, Spanje raakt Florida kwijt aan de Engelsen, de Spanjaarden ontvangen Louisiana van de Fransen. Zo is heel Noord-Amerika – van de Atlantische Oceaan tot de Mississippi, van Canada tot de Golf van Mexico – in Engelse handen. Deze oorlog ging tussen twee grootmachten; maar een derde zou met het been ervandoor gaan: 1.700.000 kolonisten zullen Amerika als een zelfstandig land voor zich gaan opeisen!

De weg naar onafhankelijkheid
Bewustwording
Politiek ontstaan er talloze problemen ten aanzien van de verdeling van de grond. Nu het achterland vrijgekomen is voor verdere expansie, wil iedere staat daar zijn deel van hebben. Maar hoe krijg je dat voor elkaar in een Londens kantoor? Bonthandelaren zijn een doorn in het oog van Engeland. Zij trekken steeds dieper de wildernis in om hun pelzen te verzamelen. Ze hebben lak aan de spelregels die hun worden opgelegd. Kooplieden, handelaren en anderen voelen niets voor in- en uitvoerbelasting. Beperkende maatregelen van de Engelse regering worden protesterend aanvaard. Amerikanen eisen meer dan ooit hun rechten op, terwijl Engeland hen meer dan ooit op hun plichten wijst. Om toe te zien op naleving van de wetten wordt het douaneapparaat aanzienlijk uitgebreid.

Suiker- en zegelwet
De verontwaardiging wordt groot bij de Suikerwet van 1764. Overal wordt gediscussieerd. De Amerikanen worden zich nu dingen bewust; losmaking van Engeland is nog niet aan de orde. De groeiende bewustwording wordt door de strijders voor onafhankelijkheid aangegrepen wanneer in 1765 het Engelse parlement de zogenaamde Stamp Act (zegelwet) aanneemt. Voortaan zou men op brieven, kranten, brochures, contracten, enz. een belastingzegel moeten plakken. Wat redelijk en zelfs noodzakelijk lijkt wordt door de radicalen opgeblazen tot een schanddaad, tot een beknotting van de vrijheid.

Opstand
In alle 13 koloniën breken relletjes uit. Kranten komen met felle artikelen. De radicalen blazen gestadig het vuur tot opstandigheid aan. Kooplieden verenigen zich en besluiten Engeland te boycotten, door er geen goederen meer te bestellen. De gevolgen hiervan zijn groot. Engelse kooplieden gaan protesteren. Na hevige debatten wordt in maart 1766 de zegelwet geschorst, de rust keert weder, voor even…


Mount Vernon, het huis van Washington

Boston Massacre
In Engeland krijgt de minister van Financiën opdracht een nieuw belastingprogramma te ontwerpen. Ook dit kan niet op sympathie rekenen van de Amerikanen. Het Engelse leger roert zich (en een leger in vredestijd, hoe gedisciplineerd ook, veroorzaakt altijd problemen); men haalt, vooral in Boston, de haat van de bevolking over zich heen. Op 5 maart 1770 komt het tot relletjes in deze stad. In de wanorde verdedigen enkele soldaten zich; vijf doden zijn te betreuren. Van deze mug wordt een olifant gemaakt, door de radicale mensen. ‘Massamoord!’ zo wordt het genoemd. Engeland trekt de nieuwe belastingwetten in. De Amerikanen organiseren zich. Er worden inlichtingencomité opgericht waardoor men in alle nederzettingen kan laten weten hoe de zaken er voor staan, welke grieven men heeft, welke rechten men wil opeisen: de Committee of Correspondence.

Boston Tea Party
De invoerbelasting op thee hadden de Engelsen uit prestige-overwegingen gehandhaafd. De patriotten blijven deze maatregel als aanvechtbaar geschouwen. Resultaat is dat 90 procent van de thee uit andere gebieden Amerika wordt binnengesmokkeld. In 1773 zit de Oost-Indische Compagnie met een geweldige voorraad thee, die zij in Amerika niet kwijt kan. De Engelse regering helpt hen en brengt de thee buiten de Amerikaanse handelaren om in Amerika op de markt voor een prijs ver beneden de normale. De Amerikaanse handel komt tegen deze maatregel in opstand: de ‘Boston Tea Party’. De thee wordt uit de schepen gehaald en demonstratief in de haven geworpen. Deze theevisite heeft grote gevolgen.

Het eerste congres komt bijeen
Ter wille van de lieve vrede heeft de Engelse koning veel geslikt. Maar nu ontsteekt hij in woede; deze druppel heeft het geduld van de regering doen overlopen. In snel tempo worden een aantal wetten uitgevaardigd, vooral tegen de opstandige staat Massachusetts. Maar deze wetten drijven conservatieve kolonisten in de armen van de radicalen, de patriotten. Ook gaat men nu inzien hoe belangrijk het is om het standpunt van de andere staten te kennen, opdat men één lijn kan trekken tegenover de Engelse regering. De parlementen worden verzocht vertegenwoordigers af te vaardigen naar een congres, dat op 5 september 1774 te Philadelphia zal worden gehouden: het eerste Amerikaanse congres.


Monticello, het huis van Jefferson

Declaration of Rights
Behalve Georgia zijn alle staten vertegenwoordigd. Er zijn felle patriotten bij, zoals Samuel en John Adams en Patrick Henry. Ook gematigdere mannen als Benjamin Franklin en George Washington. Na lange debatten wordt een verklaring van rechten en grieven opgesteld: de Declaration of Rights. Er wordt een beroep gedaan op de koning om de rechten en vrijheden van de koloniën te herstellen. Ook wordt de economische boycot tegen Engeland opnieuw ingevoerd. Het verzet wordt op grote schaal georganiseerd. In alle staten komen comités, wapens worden verzameld, opslagplaatsen ingericht. Koning George III is duidelijk: ‘De koloniën moeten zich óf onderwerpen óf voor zichzelf de overwinning behalen. Ik wens geen strengere maatregelen te nemen, doch wij kunnen evenmin doorgaan met toegeven.’

Eerste schot
De patriotten hebben hun munitie en wapens opgeslagen in Concord, nabij Boston. Dit is natuurlijk regelrecht verboden. In de nacht van 18 april 1775 worden 800 soldaten op mars gestuurd om de wapens en het kruit in beslag te nemen. Overal in het land worden de boeren en verzetseenheden gealarmeerd. Op het moment dat de lantaarn in de Noorderkerk is gaan branden, breekt in feite de revolutie uit. In enkele minuten wint de gedisciplineerde routine van de Engelsen het van de ongeordende, onervaren troep Amerikanen. Wie heeft het eerst schot gelost? Niemand die het weet.

Aanstelling van Washington over het leger
Het tweede Continentale Congres komt op 10 mei bijeen. De radicalen behalen de meerderheid van stemmen. Men sprak de legendarische woorden: ‘…Daar wij liever als vrije mannen willen sterven dan in leven blijven als slaven…’ De oorlog wordt dus nog steeds gevoerd voor vrijheid en rechten, nog niet voor de onafhankelijkheid! Met algemene stemmen wordt kolonel George Washington, 43 jaar oud en 1,90 meter lang, tot generaal en opperbevelhebber benoemd. Nog steeds wordt de Engelse koning als de wetmatige vorst van de koloniën erkend. Steeds duidelijker wordt echter, als de eerste grote gevechten plaatsvinden, dat het congres een onafhankelijkheidsverklaring moet afleggen.

Declaration of Independence
Op 7 juni wordt een resolutie ingediend voor onafhankelijkheid en voor de oprichting van een Amerikaanse bondsstaat. De vergadering benoemt een commissie van vijf leden, die de onafhankelijkheidsverklaring moet opstellen. Thomas Jefferson is de voorzitter daarvan; hij is 33 jaar oud. Hij schijnt de verklaring in één middag te hebben geschreven. In eenvoudige, nuchtere taal, ontdaan van franje en gloedvolle woorden, heeft hij de principes van de Amerikanen neergelegd: de Declaration of Independence. Op de vierde juli (the Fourth of July) wordt de verklaring aangenomen. Ze zijn geen koloniën meer. De kans op verzoening is afgesneden, er bestaat geen weg meer terug. Men is nu vrij, op papier althans. In werkelijkheid zal de onafhankelijkheid nog moeten worden bevochten…

De Onafhankelijkheidsoorlog
Engeland bereidt zich voor
Binnen korte tijd wordt in het gehele land het koninklijk gezag vernietigd. Het Engelse parlement maakt zich zorgen. Men komt bijeen: keurige heren met pruiken en kuitbroeken. Een parlementslid zegt: ‘Voor iedere patriot, die onze troepen doodschieten, zullen er twee nieuwe geboren worden…’ Een ander parlementslid denkt dat die opstandelingen makkelijk kunnen worden verslagen; ze zijn onderling verdeeld en zijn niet goed georganiseerd. ‘Hear, hear…!’ zo klinkt het in de zaal. Er wordt een opperbevelhebber aangewezen: generaal Sir William Howe.

Winst en verlies
De Amerikaanse opstandelingen hebben geld nodig en bondgenoten; anders kan de oorlog nooit gewonnen worden. De oorlogsvoering is niet massaal. Slechts op enkele punten tegelijk kan de oorlog worden gevoerd. In het voorjaar van 1776 herovert Washington Boston. Het is een belangrijke overwinning, vooral de grote legervoorraden die hen in handen vallen zijn cruciaal. De veldslag om New York wordt echter verloren. Dankzij een meesterlijk uitgevoerde aftocht blijft het Amerikaanse leger intact (boven: Washington steekt met zijn leger de rivier de Delaware over). Het Amerikaanse leger heeft veel te maken met soldaten die de strijd staken. Dat baart zorgen. Wanneer het voorjaar van 1777 aanbreekt, telt Washingtons leger nog slechts 4000 man.

Hoofdstad in Engelse handen
In Londen heeft men er geen idee van hoe moeilijk het is om een leger te verplaatsen in Amerika: de geweldige afstanden, de verschepingen en vooral de zorg voor een vlot lopende aanvoer. Eind september wordt Philadelphia ingenomen. Het is een hard gelag voor de Amerikanen dat de zetel van hun Congres in Engelse handen is geraakt.

Capitulatie Burgoyne
Generaal Burgoyne (rechts) kreeg de opdracht vanuit Canada het leger van Howe tegemoet te gaan. Ze vertrokken met mooi weer, maar de afstanden zijn zo groot… De weg die ze kiezen is een weg door een wespennest. Van alle kanten worden ze uit hinderlagen bestookt. In oktober 1777 capituleert hij en een leger van 5000 man valt in handen van de Amerikanen: een enorme oorlogsbuit! Deze overwinning is een keerpunt in de oorlog.

Frankrijk erkent Amerika als eerste
Frankrijk had alle sympathie voor de Amerikanen. Franklin verbleef in Frankrijk en wordt daar steeds populairder. Dat Frankrijk de Amerikanen steunde, had mede te maken met de wrok die ze tegen de Engelsen koesterden, vooral na de zevenjarige zeeoorlog die Engeland won en die ging om de koloniën in Amerika. Deze oorlog was ook de oorzaak van de belastingverhogingen van de Engelsen aan de 13 koloniën, want ze hadden immers de koloniën uit de macht van de Fransen ontrukt. Maar Frankrijk wachtte af; investeren in een verloren zaak wil men niet. De nederlaag van Burgoyne gaf de Fransen vertrouwen in de Amerikaanse zaak. Begin 1778 ondertekenen Frankrijk en Amerika een verdrag, dat beslissende gevolgen heeft voor de oorlog. Frankrijk erkent de onafhankelijkheid van Amerika! Ze verschaffen niet alleen geld en wapens, ook een leger van 6000 man en een vloot.

Nederland bemoeit zich er ook mee
Frankrijk haalt intussen ook de Spanjaarden over. Ook Nederland helpt de Amerikanen, zij het vooral uit economisch oogpunt; er is een smokkelhandel vanuit de Nederlandse bezittingen in de West. In 1780 verklaart Engeland de Nederlandse Republiek de oorlog (=de Vierde Engelse Oorlog). Er is dus weer sprake van een wereldoorlog: Amerika, Frankrijk, Spanje en Nederland tegenover Engeland.

Oorlog voorbij
De jaren 1779 en 1780 gaan voorbij zonder spectaculaire overwinningen. Op het hoofdkwartier van Washington is een gigantisch plan uitgedacht om de Britten de genadeslag toe te brengen. Aan het einde van de zomer 1781 doet zich een grote kans voor, als tenminste de Franse vloot tijdig komt opdagen, en de Engelsen geen tegenactie voeren. Begin september 1781 wordt een slag geleverd tussen de Franse en Britse vloot. De Fransen winnen. Door de Franse troepen groeit het Amerikaanse leger tot 15.000 man. Iedere uitweg voor de Engelse generaal Cornwallis wordt afgesneden. Hij moet zich overgeven, met zijn gehele 7000 man tellende leger. De oorlog is nu feitelijk afgelopen. Washington heeft vrijwel alle veldslagen verloren, maar de oorlog gewonnen!

Eindelijk onafhankelijk: wat nu?
De Engelse prime minister dient zijn ontslag in, de nieuwe regering knoopt vredesonderhandelingen aan. Alle resten van het Engelse gezag verdwijnen uit Amerika. Slechts enkele steden, waaronder New York, blijven in Britse handen. Spanje krijgt Oost- en West-Florida in ruil voor Gibraltar, de Fransen komen er bekaaid af en krijgen slechts enkele eilanden in de West. Ruim 80.000 koningsgezinden verlaten Amerika. De Amerikaanse schatkist is leeg. Uit een chaos moet het land worden opgebouwd…

Hoe nu verder?
Einde aan de chaos?
In feite bleven de 13 koloniën zelfstandige gebieden: ieder met een eigen wetgeving. Alleen voor de oorlog was het Congres ingesteld. Het Congres bleek na de oorlog geen macht te bezitten om doeltreffende maatregelen te nemen teneinde de chaos te bestrijden. Nu het grote gebied – het weten – aan Amerika is toegewezen, eisen de staten ieder voor zich de beste porties op. Een munteenheid ontbreekt. De rechtspraak verschilt in de verschillende staten. Een meer democratische levenshouding breekt baan. Er zijn ruim 500.000 negerslaven in Amerika. In enkele staten is de slavenhandel reeds verboden. In sommige staten afgeschaft. In andere heeft ze nooit bestaan. Ook in het Zuiden zijn er maar weinig mensen die voor slavernij zijn. Maar het is er noodzaak!

Verstandige besluiten
Steeds duidelijker blijkt dat het Continentale Congres de macht mist handelend op te treden. Er móet iets gebeuren. Er wordt een verstandig besluit genomen. Het land in het westen moet als gemeenschappelijk bezit worden gezien en de verdeling moet overgelaten worden aan het Congres. Waar 5000 mannen wonen kunnen verkiezingen worden gehouden en kan een bestuur worden aangesteld om de plaatselijke belangen te regelen. Indien een gebied meer dan 60.000 inwoners heeft, zal het een staat kunnen worden binnen de Unie en afgevaardigden mogen sturen naar het Congres. Tevens wordt beslist dat ten noorden van de Ohio-rivier geen slavernij mag voorkomen.

Grote problemen
Landspeculanten kopen grote stukken grond op en pioniers stromen verder naar het westen. Maar ook nu blijven er nog veel problemen over. De problemen zijn zo groot dat het Congres een Pruisische prins polst voor de Amerikaanse Kroon! Ook Washington wordt de koningstitel aangeboden, maar hij wijst dat zeer beslist van de hand. Hoe kan er nu ooit eenheid komen? Een Conventie bijeenroepen had weinig resultaat: lang niet alle staten komen opdagen. Maar tijdens de Conventie in Annapolis (1786) weet een jeugdige afgevaardigde van New York, Alexander Hamilton, 30 jaar oud, de vergadering te bewegen een dringend beroep te doen op de staten om een nieuwe Conventie, in Philadelphia. Die komt er ook.

Weer bijeen in Philadelphia
In mei 1787 druppelen de afgevaardigden binnen. Elke staat heeft haar beste mannen gestuurd. Vijfentwintig mannen zijn bijeen. Behalve het weerbarstige Rhode Island zijn alle staten vertegenwoordigd. Washington wordt tot voorzitter gekozen. Er komt een geheel nieuwe Constitutie. De centrale regering zou gaan bestaan uit drie machten: een wetgevend, rechterlijk en een uitvoerend regeringsorgaan. Het wetgevend lichaam zou moeten bestaan uit vertegenwoordigers van de staten, verdeeld over twee kamers. Een president, bijgestaan door ministers, zou tot taak hebben de uitvoerende macht te vormen. De Centrale Regering moet ruime bevoegdheden krijgen; deze moeten stipt omschreven zijn. De regering krijgt het recht munten te slaan en voorschriften uit te vaardigen voor de handel; ook kan ze belasting heffen, het postverkeer regelen, een oorlog verklaren en vrede sluiten. De buitenlandse betrekkingen moeten door haar onderhouden worden. Franklin stelt voor om iedere bijeenkomst voortaan met gebed te beginnen.

American Constitution
De belangrijke vraag kwam naar voren: hoe moet de vertegenwoordiging geschieden? Iedere staat zal een gelijkwaardige stem hebben in de Senaat. In het Huis van Afgevaardigden zal de samenstelling gebaseerd worden op het aantal inwoners van een staat. In het Zuiden, waar zoveel negers zijn, mogen 5 negerslaven voor 3 blanken tellen. Op maandag 17 september 1787 wordt de Constitutie ondertekend. Het begint zo: ‘Wij, het volk van de Verenigde Staten, met het doel een hechtere eenheid te vormen, recht in te stellen, binnenlandse rust te verzekeren, voor de gemeenschappelijke verdediging te zorgen, de algemene welvaart te doen toenemen, en voor ons en ons nageslacht de zegeningen van de vrijheid zeker te stellen, bestemmen en grondvesten deze Constitutie voor de Verenigde Staten van Amerika…’

Federalisten en Republikeinen; voorspel op de komende strijd
Slechts drie afgevaardigden weigeren te tekenen. De meesten zijn dik tevreden. Een groot avontuur van de menselijke geest – het zoeken naar een bruikbare, democratische staatsvorm – is afgelopen. Nu gaat het er alleen nog om, of de volksvertegenwoordiging van de 13 staten hun goedkeuring eraan zullen hechten. Het wordt een strijd vande eerste orde, die het land in twee partijen verdeelt:
– De Federalisten, die een sterke centrale regering wensen.
– De Republikeinen, die niet veel meer voorstaan dan een los verbond van 13 vrije republieken.

Republiek
In Virginia gebruikt Patrick Henry (linksboven) zijn fenomenale welsprekendheid tégen de Constitutie. Maar dankzij de prestige van Washington blijkt de volksvertegenwoordiging zich tenslotte toch ten gunst van de nieuwe staatsvorm uit te spreken. De volgende staten hebben zich nu verenigd: Connecticut, Delaware, Georgia, Maryland, Massachusetts, New Hampshire, New Jersey, New York, North-Carolina, Pennsylvania, Rhode-Island, South-Carolina en Virginia. Ze vormen samen een Republiek. George Washington wordt gekozen tot eerste president. Op 30 april 1789 legt hij op het balkon van Federal Hall in New York de ambtseed af.

America the Beautiful
O beautiful for spacious skies,
For amber waves of grain,
For purple mountain majesties
Above the fruited plain!
America! America!
God shed his grace on thee
And crown thy good
With brotherhood
From sea to shining sea!

Federalisten en Republikeinen
Situatie
In 1787 is de situatie als volgt: 4 miljoen inwoners, een half miljoen negerslaven, slechts vijf grote steden met meer dan 10.000 inwoners: Philadelphia, New York, Boston, Charleston en Baltimore. Bruggen zijn er nog vrijwel niet. Men prefereert dikwijls een reis over de rivier. De Onafhankelijkheidsverklaring had 29 dagen nodig om uit Philadelphia de stad Charleston te bereiken, terwijl de afstand wel meevalt vergeleken met de totale omvang van het land. De steden maken een vrij provinciaalse indruk. Veel straten zijn nog ongeplaveid. Ruim 90 procent van de inwoners leeft op het platteland. Er zijn prachtige, welvarende boerderijen, maar het merendeel woont uiterst primitief. De immigranten stromen het land binnen. Grond is op zeer schappelijke condities te krijgen. Van volledige afschaffing van de slavernij is nog geen sprake; dit zou nog meer ellende betekenen voor het negervolk; ze zouden niet voor zichzelf kunnen zorgen. Veel vlotten zakten de Mississippi af vol bont, graan, gezouten vlees en andere producten.


The Hermitage, Nashville, het huis van president Jackson

Hamilton tegenover Jefferson
Politieke tegenstellingen komen openbaar: Alexander Hamilton, een Federalist, is minister van Financiën geworden terwijl Thomas Jefferson, een Republikein (niet verwarren met de hedendaagse Republikeinen) minister van Binnen- en Buitenlandse Zaken is.
– Hamilton: energiek, ambitieus, recht op zijn doel afgaand, weet precies wat hij wil; wenst een krachtige, doeltreffende regering, geschraagd door het intellect en de betere klassen, omdat hij geen hoge verwachtingen van de mensheid heeft; hij vindt dat ‘de massa zich teveel door instincten laat voortdrijven.’
– Jefferson: van huis uit aristocraat, voorstander van een gezag dat zich zo weinig mogelijk met de zaken bemoeit, dus de mensen zoveel mogelijk vrij laat; hij aanvaardt slechts gezag, gebaseerd op de wil van het volk, dat zijn stem via eigengekozen dorps- en staatsbesturen moet laten horen.

Hamilton als minister van Financiën stelt orde op zaken
Één van de grootste zorgen is de lege schatkist. De meeste staten hebben schulden en kunnen weinig doen. Met geld, geleend van Hollandse bankiers worden de buitenlandse schulden betaald, althans voor een belangrijk deel. Dit werkt vertrouwen. Ook wordt geld uitbetaald op het inmiddels vrijwel waardeloos geworden schatkistpapier. Zodra dit bekend wordt, haasten een aantal slimme kerels zich naar het westen – waar deze maatregel door de grote afstanden nog niet bekend is – om hun slag te slaan en de papieren op te kopen. Een storm van protest laait op…

Stuk grond voor de hoofdstad
Hamilton neemt nog meer maatregelen: het Congres wordt overgehaald de schulden van de 13 staten op zich te nemen. In de vorm van gelijkelijk verdeelde belastingen zullen die schulden allengs worden gedelgd. Virginia – met een kleine schuld – is hier niet blij mee. Daarom wordt een stuk grond in deze staat aangewezen om de nieuwe hoofdstad te bouwen: Washington D.C.


Lindenwald, Old Kinderhook, het huis van president Van Buren

Botsende belangen
Binnen twee jaar staat Amerika op een gezonde financiële basis. Hamilton sticht een Nationale Bank, maar Jefferson komt daartegen in het verweer. Beiden beroepen zich op de Constitutie. De tekst is vaak voor tweeërlei uitleg vatbaar. Ook de belasting is een allergewichtigst strijdpunt: boeren willen geen belasting op landbouwproducten, fabrikanten niet op industrie-artikelen. Invoerrechten komen er, dit tegen het zere been van de planters in het Zuiden, die hun tabak en katoen exporteren en juist in ruil daarvoor buitenlandse goederen invoeren. ‘Verstandig!’ zo zeggen de fabrikanten in het Noorden, die hun eigen markt willen beschermen. Er is tweedracht. Vooral als er belasting op whisky wordt geheven. Het leger moet in actie komen, de rust keert weer, de opstandige leiders wordt gratie verleent. Hamilton wordt na verloop van tijd weer advocaat, omdat hij zijn grote gezin niet kon onderhouden met het kleine ambtenaarssalaris. Hij stierf als gevolg van een duel met een oud-collega: Zo waren de tijden: ministers die duelleren!

President Washington houdt het hoofd koel
Voor een jaarlijks bedrag van omstreeks 10.000 dollars is Amerika in het bezit gekomen van een uitgestrekt gebied waarvan de Indianen afstand gedaan hebben. De pioniers stromen het land in. Vermont wordt als 14e staat in 1791 toegevoegd, Kentucky (1792) en Tennesse (1796) volgen. In het Zuiden is nog Spanje, dat de Mississippi afsluit. In het Noorden is Engeland. Spanje en Engeland strijden tegen elkaar in California waar de handel met China prachtige winsten oplevert. President Washington wil de vrede bewaren en toont tactvol, maar taai geduld in de onderhandelingen met de Spanjaarden. Moeilijker wordt het als in Frankrijk de Revolutie uitbreekt en een oorlog komt tussen Frankrijk en Engeland. Zal Amerika hier aan mee willen doen? De meningen lopen sterk uiteen, maar Washington wil koste wat kost neutraal blijven; het jonge land is nog niet toe aan een oorlog. Dit wordt hem niet in dank afgenomen door iedereen. Washington stelt zich niet beschikbaar voor een derde termijn. Er moest nog een groot aantal jaren verlopen, voordat de Amerikanen zich ten volle bewust worden van de grootheid van hun eerste president. Wijze woorden van hem waren: ‘Het volk dat té veel haat of té veel liefde jegens een ander land aan de dag legt, is in menig opzicht geen ónafhankelijk, maar een áfhankelijk volk.’ Hij trekt zich terug op zijn geliefd Mount Vernon. Twee jaar later sterft hij.

Verhouding met Frankrijk
De Federalisten voelden meer voor Engeland, de Republikeinen hadden meer met Frankrijk. De verhouding tot Frankrijk was belangrijk in 1796. De Federalisten, die nu in de persoon van John Adams aan de macht waren, voelden niets voor de macht van het gewone volk in Frankrijk. In Frankrijk worden Amerikaanse gezanten onheus behandeld. Er barst hierover in Amerika verontwaardiging los. De Republikeinen zien hun gelederen ernstig uitdunnen.

Inperking van de vrijheid?
Adams vaardigt een aantal wetten uit om aan alle kritiek en opruiende taal paal en perk te stellen. Vrijheid van drukpers en vergaderen is een mooi recht, maar het mag niet ontaarden in waanzin. De Vreemdelingen- en Opruiingswetten (1798) vallen niet in goede aarde. Deze wet stelt de regering in staat ongewenste vreemdelingen het land uit te zetten. Tevens wordt bepaald dat iemand vijf tot tien jaar in Amerika moet wonen eer hij burgerrecht kan verkrijgen. In heel het land worden deze wetten beschouwd als een ernstige inbreuk op de vrijheid.

Jefferson, een uitstekend president
Na twaalf jaar de Federalisten aan de macht wordt Thomas Jefferson de nieuwe president. Hij legt in Washington – dat onlangs de hoofdstad geworden is – de ambtseed af. Washington is niet veel meer dan een klein dorp midden in het bos. Het Capitool staat er al, het Witte Huis moet nog gebouwd worden. Jefferson blijkt een uitstekend president te zijn. Onder zijn leiding breekt de democratie zich verder baan. Het Witte Huis is geopend voor iedereen: voor de eenvoudigste berger en de hoogste ambtenaar. Omstreeks 1800 bruist het leven in Amerika. De Federalisten halen opgelucht adem; zo slecht zijn die Republikeinen niet. In Washington ontbreekt ieder vorm van pracht en praal. Het is er primitief en eenvoudig. Alleen het Corps Diplomatique, de buitenlandse gezanten en abassadeurs hebben het er niet naar hun zin…

Napoleon’s plannen
Napoleon (links) wil de vrede met Amerika bewaren, maar achter de schermen is hij bezig Louisiana van de Spanjaarden los te peuteren en speelt hij met de illusie in de Nieuwe Wereld een groot Frans Rijk te kunnen stichten. Jefferson ziet goed de bedreiging van het machtige Frankrijk in. Mississippi en New-Orleans zijn van vitaal belang voor het verre achterland. In 1803 geeft hij een Amerikaanse gezant opdracht in Parijs te onderhandelen over de verkoop van New-Orleans en West-Florida. Daardoor zullen de oostelijke oever van de Mississippi en de kust om de Golf van Mexico Amerikaans bezit worden. Napoleon had namelijk in de loop der jaren zijn dromen over een groot Frans Rijk overzee laten varen.

Grondgebied verdubbeld
Binnen drie weken worden ze het eens. Napoleon wil graag verkopen wat hem anders toch ontnomen dreigt te worden. Voor 60 miljoen francs (15 miljoen dollars) krijgt Amerika New-Orleans, de Mississippi en het reusachtige gebied van Louisiana in bezit. 2,5 miljoen vierkante kilometers worden aan het land toegevoegd. Het is het allermooiste ‘koopje’ uit de geschiedenis. Het grondgebied wordt verdubbeld.

De expeditie van Lewis en Clark
Binnen vier jaar heeft zich op de Mississippi een intensief verkeer ontwikkeld. Robert Fulton heeft een boot ontworpen – een raderschip dat zich op stoom voortbeweegt. Het achterland komt zo wijdopen te liggen. Geïnspireerd door hun president, die Louisiana wil uitbreiden tot het verre noord-westen, zijn Lewis en Clark (rechts) in 1804 in St. Louis hun tocht naar het onbekende begonnen. Het is waarschijnlijk de allergrootste aardrijkskundige onderneming van die tijd: contact werd gelegd met onbekende Indianenstammen, de grond onderzocht en de plantengroei bestudeerd. Enorme uitgestrektheden: vlakten, bergen, rivieren, zijn zorgvuldig in kaart gebracht. Hun tocht is mede oorzaak dat Amerika later het gehele gebied tussen de Atlantische en Stille Oceaan als hun rechtmatig grondgebied kunnen opeisen.

Opnieuw oorlog
De dupe van oorlog tussen Engeland en Frankrijk
De populariteit van Jefferson, ‘die de Constitutie rekte, tot ze kraakte’ neemt aanhoudend toe. Maar zo mooi als de eerste vier jaar van zijn presidentschap zijn verlopen, zo moeilijk wordt de tweede periode. Engeland en Frankrijk waren ook weer eens in oorlog. Amerikaanse schepen raken hierbij betrokken en Engeland geeft een keer aan een Amerikaans fregat de volle laag. De verontwaardiging hierover is groot. Eensgezind trekken Republikeinen en Federalisten op. Jefferson wil echter geen oorlog. Wel vaardigt hij een aantal wetten uit – de zogenaamde Embargo-wetten, waarin alle handel met het buitenland wordt verboden.

Jefferson stopt ermee
De wet komt hard aan; niet Engeland of Frankrijk, maar het Amerikaanse volk wordt er door getroffen. Veel Amerikanen willen wel oorlog. Men ziet daarin een kans om de Engelsen voorgoed uit de Nieuwe Wereld te verdrijven, Canada in te pikken en een einde te maken aan de concurrerende handel. In het Zuiden acht men het wenselijk om Spaans-Florida aan het bezit van Amerika toe te voegen. Jefferson stelt zich in 1809 niet meer beschikbaar. Na zijn politieke carrière stichtte hij de Universiteit van Virginia. Regeren was een ondankbaar werk. Hij liet zijn filosofische geest ronddwalen in boeken over allerlei onderwerpen.

Honger naar land, de frontier verschuift steeds meer naar het westen
De honger naar land blijft knagen. In luttele jaren werd een stuk wildernis veranderd in een nog wel rauwe maar toch redelijke gemeenschap van allerlei slag mensen. De jagers trekken voorop, achter hen aan komen boeren. Zo gaat het verder, steeds verder. De moeilijkheden met de Indianen nemen toe. De voortrekkers denken dat de Engelsen uit Canada de Indianen tot opstandige daden aanzetten. Dat is niet waar, maar vaak geeft niet de waarheid, maar wat mensen geloven de doorslag in de geschiedenis. Zo beginnen voortrekkers uit het Westen en Noord-Westen ook aan te dringen op oorlog.

Begin van een zinloze oorlog
President James Madison (links), in 1809 gekozen, staat voor een moeilijke taak. In 1812 wordt de oorlog aan Engeland verklaard (juist op het moment dat het Britste parlement de voor Amerika schadelijke besluiten intrekt!), zeer tegen de zin van Nieuw-Engeland en New York, die zelfs overwogen hebben zich af te scheiden. Het wordt een volslagen zinloze oorlog; alleen Napoleon lacht in zijn vuistje. Amerika is opgekomen voor zijn eer, voor vrije handel en voor de rechten van de zeeman. Maar Napoleon is ondertussen Rusland binnengevallen en dreigt van lieverlee heel de wereld onder de voet te lopen. Zou Amerika’s eer niet beter gebaat zijn door een oorlogsverklaring aan Frankrijk?

Dreiging van Engeland
‘Op naar Canada!’ zo klinkt het alom. Voor Amerika, met zijn 7,5 miljoen inwoners, moet de overwinning gemakkelijk te behalen zijn. Het loopt op niets uit. De Amerikanen zijn niet in staat door te stoten. Tegen alle verwachting in behaalt Amerika de eerste overwinningen niet te land, maar op zee. De strategische machtspositie van de grote meren komt in handen van de Amerikanen en de Britten mogen vertrekken. Een Engelse opmars uit Canada is daarmee onmogelijk geworden. Het is een vreemde en zinloze oorlog geweest. Wanneer Napoleon in Europa definitief verslagen is, kan Engeland troepen vrijmaken voor de oorlog in de Nieuwe Wereld. Even gaat het er voor de Amerikanen dreigend uitzien…

Washington in brand
Een Brits leger van 5000 man is dichtbij de stad Washington aan land gezet. Ze lopen door tot de hoofdstad en steken alle officiële gebouwen, waaronder het Capitool en het Witte Huis in brand. Wat een vernedering! Het leger trekt door naar Baltimore en bombardeert deze stad. Francis Scott Key (rechts), een jonge advocaat uit deze stad, heeft dit alles gadegeslagen. Tussen de rook en de kruitdamp, de marcherende troepen met kleurrijke vaandels, heeft hij hoog en fier de Stars and Stripes zien waaien. De volgende morgen schrijft hij een gedicht: ‘…En de met sterren bezaaide banier zal fier uit wapperen over het land van vrije mensen en het tehuis van de dapperen….’

Volkslied en vaderlandsliefde als vrucht van de oorlog
Het is het nieuwe volkslied, The Star Spangled Banner. Niet alleen het volkslied is mooi, ook een overwinning komt. Terwijl in Gent vredesonderhandelingen bezig zijn en de vrede wordt getekend op de avond voor kerst 1814, vind er een slag plaats bij New-Orleans: het nieuws liet namelijk nog weken op zich wachten. het wordt een geweldige overwinning voor de Amerikanen. De balans: 21.000 matrozen, 30.000 soldaten gesneuveld of gewond, 1400 schepen verloren gegaan, de schatkist leeg. Wat heeft de oorlog voor zin gehad? Toch iets: de oorlog heeft het nationaal gevoel en het nationaal karakter, die sinds de Revolutie zo hard achteruitgegaan was, vernieuwd en hersteld!

Verdere expansie
Nieuwe staten
Sinds 1801 is John Marshall (rechts) opperrechter van Amerika. Met zijn uiterst scherpe inzicht en grote wijsheid ziet hij er op toe dat noch de president, noch het Congres, noch elke staat apart, iets onderneemt, dat tegen de Constitutie indruist. Van het Hooggerechtshof heeft hij een machtig tribunaal gemaakt, dat zeer veel prestige geniet. Meer dan vroeger moeten hun leiders van hun gaven het uiterste vergen om nauwkeurig te doorgronden wat hun volk wil. Er komt een enorme toevloed van immigranten. Binnen enkele jaren worden zes nieuwe staten aan de Unie toegevoegd: Indiana (1816), Mississippi (1817), Illinois (1818), Alabama (1819), Maine (1820) en Missouri (1821).

Het bruist van leven
Bij de grote massa neemt het nationaal bewustzijn toe. Er verschijnen steeds meer kranten en tijdschriften. Hierdoor groeit de belangstelling voor politieke zaken. Bij duizendtallen gaat de gestadige trek in westelijke richting. Er lopen hier duizenden analfabeten rond. Duidelijk kan onderscheiden worden tussen het strengere, hardwerkende Noorden en het veel onbezorgder en luchtiger, van landbouw levende Zuiden. Suiker- en katoenplantages breiden zich uit. Opeens kunnen grote zaken worden gedaan. Meer dan ooit zijn er slaven nodig. Er ontstaan welvarende plantages in Louisiana, Kentucky en Tennessee. Ook de slavernij in die gebieden breidt zich uit.

Tegenstrijdige belangen
In het Zuiden schreeuwt men om betere wegen: alle tabak, suiker en katoen moet immers verscheept worden naar een gretig wachtende wereldmacht. het Noorden heeft behoefte aan beschermende maatregelen voor zijn handel en industrie. De meeste stemmen gelden, dus tariefwetten worden aangenomen door het Congres. Het Zuiden vindt dit jammer, temeer ook omdat goede wegen achterwege blijven. Wanneer Illinois in 1818 tot de Unie wordt toegelaten, zijn er 21 staten: in 10 heerst slavernij, in 11 niet.

Eerste voorspel Burgeroorlog
Dan wordt het 1819. Zowel Alabama als Missouri hebben in dat jaar het vereiste inwonertal overschreden en vragen nu eveneens toelating tot de Unie. Hoe zal de verhouding worden? 12-11 voor de slavenstaten? Of kunnen de vrije staten de overhand houden? De Noorderlingen in het Congres eisen dat Missouri als vrije staat zal worden toegelaten en de slaven in die staat bij groepjes tegelijk hun vrijheid moeten krijgen. Een storm van protest stijgt op uit het Zuiden. In het Congres overheersen de voorstanders van de slavernij, in het Huis van Afgevaardigden zijn de tegenstanders de baas. Iemand zei profetisch: ‘De kans is groot dat een aantal staten zich wil afscheiden.’

Henry Clay komt met een compromis
Er komst een oplossing, aangedragen door Henry Clay uit Virginia, de man van het compromis. Missouri wordt als slavenstaat toegevoegd aan de Unie, tegelijkertijd wordt Maine, een deel van Massachusetts, als vrije staat toegelaten. Voorts wordt een streep over de landkaart van Amerika getrokken op 36,5 graad noorderbreedte door het gebied dat de Fransen hadden afgestaan; boven die streep zal de slavernij voor altijd verboden zijn. Jefferson is 77 jaar oud en schrijft: ‘De doodsklok is nu tot zwijgen gebracht, zeker. Maar dit is slechts uitstel.’ Veel Amerikanen zijn zich bewust van het verkeerde van de slavernij. Een oplossing is echter niet voorhanden…

Eerste proteststem tegen slavernij
De regering koopt in 1819 Florida voor 5 miljoen dollar, terwijl Spanje tevens zijn rechten op Oregon aan de Stille Oceaan laat varen. President Monroe wordt herkozen met algemene stemmen op één na. Die ene kiesman geeft zijn stem niet, omdat hij vindt, dat alleen George Washington de eer beschoren moet blijven ‘met algemene stemmen’ verkozen te zijn. Benjamin Lundy (linksboven), een Quaker uit Ohio, heeft een knagend geweten. Hij richt in 1821 een krant op, die zich fel tegen de slavernij zal keren: ‘De Geest der Algemene Vrijlating’.

Veranderingen in Zuid-Amerika
De tijd dat de Verenigde Staten door Europa nog niet voor vol worden aangezien, is nu wel voorbij. Er is ook veel veranderd in de wereld. Veel oorlog en onrust is er geweest, ook in Europa. De Portugese koning maakt van Brazilië een koninkrijk, vervolgens een keizerrijk. Ze worden zelfstandig. Dit willen de Spaanse koloniën ook wel. Ze werpen het Spaanse juk van zich af. Zo ontstaan in Zuid-Amerika in korte tijd een aantal republieken en een keizerrijk. Mexico in 1823 als laatste.

De Monroe-leer
De Russische Tsaar is ook in beweging; hij is van plan een aantal vorsten in één verbond te verenigen: een Heilige Alliantie. Door deze geruchten vaardigt president Monroe een leer uit: ‘Amerika is voor de Amerikanen en Europa moet zijn vingers thuis houden wat de Nieuwe Wereld betreft.’ Dit is de Monroe-leer. Voor het eerst in hun geschiedenis heeft Amerika een zeer krachtig geluid laten horen in het koor der wereldpolitiek. Zelfs Tsaar Alexander begrijpt eruit dat ‘het kleintje groot is geworden.’

Hoe John Adams de dag begint
Na Monroe wordt John Adams (linksonder), zoon van de tweede president van Amerika, gekozen. Andrew Jackson had meer stemmen, maar Adams krijgt de meeste kiesmannen achter zich. Adams kent een strikte dagindeling: ‘Ik sta tussen vijf en zes uur op, wandel een kilometer of zes en ben op tijd terug in mijn werkkamer om de zon te zien opgaan (…) Dan maak ik het vuur aan en lees drie hoofdstukken uit de Bijbel met commentaren van Scott en Hewlet. Tot negen uur lees ik de kranten en ontbijt.’

Alsnog Jackson, een zoon van het volk
Vier jaar later wordt Jackson alsnog tot president gekozen, na een der meest verbitterde verkiezingscampagnes uit de Amerikaanse geschiedenis (1828). Voor het eerst is nu een zoon van het volk tot president gekozen. Jackson gelooft blindelings in gelijke rechten voor iedereen en in gelijke economische kansen. Hij wil de werktijden voor arbeiders verkorten. Hij overweegt algemeen kiesrecht oor alle mannen. De hoop van de Zuidelijke staten, dat hij de gehate invoerrechten zal afschaffen of verlagen, blijkt ijdel te zijn. De eenheid van de Unie komt zo in gevaar.

Redevoering Webster, compromis Clay
De Zuidelijke staten betogen dat iedere staat het recht heeft resoluties aan te nemen waarin maatregelen van de Federale Regering in strijd met de Constitutie kunnen worden verklaard en daardoor nietig worden, de zogenaamde nullificatie. Jackson houdt zijn rug recht en laat deze opstandigheid niet toe. Daniel Webster uit Massachusetts houdt één van de schitterendste redevoeringen die ooit in Amerika is gehouden, om het gevaar af te wenden. Hij spreekt uren achtereen. Hartstochtelijk doet hij een beroep op de eenheid van de Unie. ‘Vrijheid én de Unie, nu en voor immer, één en ondeelbaar…!’ Het is tenslotte Henry Clay – een man uit het Zuiden – die met een compromis komt: de tarieven worden geleidelijk verlaagd, de rechten van de afzonderlijke staten zijn heilig, maar aan het federale gezag mag niet getornd worden. Beide kampen hebben het gevoel de overwinning behaald te hebben!

Vakbonden, scholen, wegen, techniek
In de jaren dat Jackson president is, slaat Amerika zijn vleugels naar alle kanten uit. Arbeiders richten vakbonden op, de werktijden zijn van 14 naar 10 uur teruggebracht. Openbare, kosteloze scholen worden ingevoerd, al gaan er stemmen op: ‘Lezen bederft de geest’, ‘Wat moet een arbeider met kennis doen?’ In razend tempo worden tal van wegen aangelegd; maar ze zijn slecht begaanbaar en herhaaldelijk storten bruggen in. In 1832 gaat de eerste trein rijden. Het Amerikaanse continent wordt in steeds sneller tempo ontsloten mede dankzij de techniek, die in even snel tempo deze ontsluiting helpt mogelijk maken.

McCormick en Morse
Cyrus McCormick heeft een prachtige uitvinding gedaan in 1834: een machine die graan kan oogsten (rechts). Te duur echter voor de gewone man. Maar dan komt hij op een nieuw idee, van nog grotere betekenis: een afbetalingssysteem. De boeren happen toe. Binnen enkele jaren rollen duizenden oogstmachines over de vlakten. het Midden-Westen wordt in korte tijd één der grootste graanschuren van de wereld. Samuel Morse voltooit in 1837 op een kleine achterkamer zijn nieuwe uitvinding: een instrument met behulp waarvan hij kleine berichten kan overseinen (onder). Tevergeefs tracht hij belangstelling voor zijn geniale uitvinding te wekken.

Lincoln en Davis samen ten strijde
Intussen vindt in Virginia een kleine negeropstand plaats. Aan het beweeglijke front voeren voortrekkers wrede, ja gruwelijke en tevens volkomen nodeloze oorlogen tegen de Indianen. De jonge Abraham Lincoln is kapitein in één van deze oorlogen, Jefferson Davis is luitenant. Beiden zijn voorbestemd een grote rol in de geschiedenis van Amerika te spelen: als rivalen!

Texas
Het schuim van de natie vindt zijn weg naar het Verre Westen, waar ruzies tussen families met revolver en dolk worden uitgevochten. President Jackson ziet uit over een haast beangstigend snel groeiend Amerika. In Texas wonen ook Amerikanen. Wanneer de Mexicaanse regering in 1836 de rechten wil beknotten van die Amerikaanse inwoners, komt men als één man in opstand. Texas roept zich uit tot een zelfstandige staat en verzoekt Amerika om annexatie. ‘Ja,’ roept het Zuiden, dat in annexatie grote voordelen ziet. ‘Wat moeten we met Texas?’ vraagt men zich in het Noorden af. Jackson houdt de boot nog af.

De ‘voor wat hoort wat’-mentaliteit
Jackson bleef tot het einde zeer populair. Hij was een karaktervol, eerlijk man, al had hij de slechte gewoonte zijn goede vrienden de beste baantjes toe te wijzen. Deze gewoonte wordt nu door zijn opvolgers overgenomen en een algemeen geldend ‘voor wat, hoort wat’ doet zijn intrede in de Amerikaanse verkiezingen. Dit zal grote gevolgen hebben. Want het politieke spel zal daardoor niet meer zuiver om het spel, maar vooral om de knikkers gaan! Maar dankzij Jackson was de eenheid van de Unie bewaard gebleven. Hoe lang nog?

Aanloop naar de Burgeroorlog
Nieuwe generatie
Een nieuw slag politici is naar voren gekomen: mannen met ruime algemene ontwikkeling met hoge idealen, praktische strevers voor het eigenbelang van hun groep, ijdele heren met mooie krulbaarden, wie het om macht en aanzien te doen is, handige jongens, die prachtige leuzen bedenken om stemmen te winnen. Nadat de mannen van Jackson, die zich Democraten zijn gaan noemen, twaalf jaar lang aan het bewind zijn geweest, krijgen in 1841 de Whigs (de mannen van Adams, de vroegere nationale republikeinen) een kans, te tonen wat zij voor Amerika kunnen doen.


Wheatland, het huis van president Buchanan

Oorlog met Mexico: onterecht?
Generaal William Harrison sterft een maand na zijn eedsaflegging, zijn vice-president, John Tyler wordt de tiende president. Onder zijn bewind wordt het aandringen van Texas tot de Unie toegelaten te worden steeds hardnekkiger; hetzelfde geldt voor het Oregon-gebied. Het is dan 1846. Vervolgens komt er oorlog met Mexico. Het gevolg is dat Nieuw-Mexico en California ook aan Amerika komen.

Gold Rush
‘Goud! Goud!’ Dit is de kreet, die in 1849 Amerika op zijn grondvesten doet schudden. Een ‘dolle dinsdag’ voor de minstbedeelden breekt aan. Duizenden en nog eens duizenden mensen uit alle delen van Amerika verlaten hun werk, hun huizen en trekken met hun gezin in huifkarren (of per boot als ze over wat geld beschikken) naar het Westen, naar California, waar het goud voor het grijpen ligt. Met houwelen en met pannen gaan ze, om de goudklompen in te wassen.

I come from Salem City
With my washbowl on my knee,
I’m going to California,
The gold dust for to see.
It rained all day the day I left,
The weather it was dry
The sun so hot I froze to death
Oh brothers, don’t you cry.

(Refrein)
Oh, California, that’s the land for me
I’m bound for San Francisco
With my washbowl on my knee.

I soon shall be in ‘Frisco,
And there I’ll look around,
And when I see the gold lumps
I’ll pick them off the ground
I’ll scrape the mountains clean, my boys,
I’ll drain the rivers dry
A pocket full of rocks bring home
So brothers, don’t you cry.

Nieuw probleem
Onder onbeschrijfelijke ontberingen wordt de trek naar het Westen volbracht. Er worden fortuinen gemaakt. Nieuw goudaders worden ontdekt. En nog eens nieuwe en weer nieuwe. Er worden fortuinen verworven en moorden gepleegd. Er wordt gedronken om de ellende te vergeten en er wordt gevochten om alle bittere teleurstellingen uit te vieren. Enkele tientallen worden rijk; honderdtallen bezwijken. Duizendtallen bevolken California. In één jaar tijd loopt het aantal inwoners van 6.000 tot 85.000 op en in 1849 kan California al een verzoek indienen om tot de Unie te worden toegelaten. Dit verzoek leidt bijna tot een burgeroorlog. Want de federale overheid moet beslissen of het een vrije staat of een slavenstaat zal worden.

Noorden steeds afkeriger van slavernij
In het Noorden zijn reeds meer dan 500 verenigingen opgericht die uit godsdienstige, idealistische, menselijke en economische motieven voor de afschaffing van de slavernij strijden. Er is een ‘geheime weg’ van het Zuiden naar het Noorden, die negers hun vrijheid teruggeeft. Er zijn adressen waar zij kunnen overnachten, depots met kleren. In het Noorden kijken de mensen uitsluitend naar de wantoestanden, die uit de slavernij zijn voortgekomen. Alle slavenhouders worden over één kam geschoren.

Er moet weer een compromis komen
Na vier jaar in het Witte Huis is president Polk zo uitermate vermoeid van de problemen dat hij zich niet herkiesbaar stelt. Zachary Taylor volgt hem op. Onder zijn bewind nemen de tegenstellingen toe en tevens groeit de felheid waarmee gedebatteerd wordt. Als hij sterft volgt Millard Fillmore (rechtsboven) hem op. Hij is een kalme, vredelievende man. Misschien is hij een zachte heelmeester, die stinkende wonden maakt. Intussen is John Calhoun opgestaan in het Congres; hij verdedigt de Zuidelijke standpunten. Er moet weer een compromis komen. Één man is daartoe in staat: Henry Clay. Weer lukt het hem. Maar de moeilijkheden worden niet opgelost; ze worden slechts vooruitgeschoven. President Fillmore gaat akkoord; waarschijnlijk zou Taylor er zijn veto over uitgesproken hebben.

Situatie in 1850
In het Congres zitten geen bezadigde, wijze mannen meer, maar jonge, radicale politici, die de problemen minder diep doorgronden. Amerika heeft 31 staten, 23 miljoen inwoners (een verdriedubbeling ten opzichte van 40 jaar geleden). In New York wonen al 500.000 mensen en Philadelphia is een goede tweede met 340.000 (William Penn had dit niet kunnen dromen, toen hij 160 jaar geleden deze stad in de wildernis stichtte!). Ook zijn er al vrouwen die streven naar gelijke rechten. De Amerikaanse vrouw heeft zich heel weerbaar getoond tegenover grote moeilijkheden. John Willis Griffith vond het clipperschip uit, waarmee men op één dag 650 kilometer kan afleggen.

Mormonen in Utah
In het afgelegen Utah hebben de leden van een godsdienstige secte – de Mormonen – onder hun leider, Brigham Young (links), een stad gesticht. Dor, onvruchtbaar woestijnland hebben zij door middel van uitstekende irrigatiekanalen omgetoverd in akkers, met welvarende boerderijen onderbroken. De federale regering staat deze lieden toe het plaatselijke bestuur volgens eigen opvattingen te regelen.

Slavernij als onderwerp van gesprek
Overal vormt de slavernij het onderwerp van gesprek. Het Noorden heeft op morele gronden gelijk. In het Zuiden zijn er echter vele prachtige plantages waar negers een uitstekende behandeling ondervinden, zakgeld krijgen, onderwijs genieten, vrij zijn in hun doen en laten en waar men begreep dat afschaffing van de slavernij economisch grote problemen zou brengen. Duizenden slaven hebben zich omstreeks 1850 in het Noorden gevestigd, wanneer de Wet op Ontvluchte Slaven van kracht werd. Doch zodra de uitvoerende macht de wet toepaste en slaven ging arresteren, braken relletjes en oproeren uit. Zowel het Noorden als het Zuiden heeft zijn bijbelteksten om hun standpunt te verdedigen. Er worden de knapste verhandelingen geschreven, er worden wonderlijke theorieën opgebouwd, kerken splitsen zich.

De Negerhut van Oom Tom
Maar alle artikelen, wetenschappelijke publicaties, preken en redevoeringen maken met elkaar nog niet zoveel indruk als een eenvoudig, vrij sentimenteel boek, geschreven door een domineesdochter: Harriet Beecher Stowe, De Negerhut van Oom Tom. Is het niet markant dat de wrede slavendrijver in het boek, Simon Legree, afkomstig is uit het Noorden? Of dat de eigenaar van Oom Tom, de keurige heer St. Clair beweert, ‘dat het onchristelijk vooroordeel van het Noorden de neger haast even sterk onderdrukt als de slavenhouders in het Zuiden’? Maar door alles heen keurt zij de slavernij ten scherpste af. Binnen een jaar worden 300.000 exemplaren verkocht. In Engeland was dit boek ook heel populair. Engelse arbeiders worden zich bewust van hun eigen slechte levensomstandigheden en wijzen erop dat zij het als ‘loonslaven’ in feite niet veel beter hebben dan de negers in Amerika!

Franklin Pierce president
Een jaar na dit boek wordt Franklin Pierce (rechts) tot president verkozen. Hij is niet tegen slavernij, hij wil de gehate tarieven op de invoer verlagen. Handelsbetrekkingen met Japan en China, volkomen afgesloten landen, worden aangeknoopt. Er worden concessies verkregen voor een spoorweg over de landengte van Panama. Er worden plannen gemaakt voor een spoorweg van Oost naar West. Maar waar moest die spoorlijn dan gaan lopen? Dit had heel wat voeten in de aarde. De gulden middenweg werd bewandeld: niet door het Zuiden, noch door het Noorden, maar door de vlakten van Nebraska en Kansas. Deze staten moeten snel bevolkt worden en een eigen wetgevende vergadering kiezen om dan als staten tot de Unie te worden toegelaten.

Kansas-Nebraska-Wet
‘Deze staten zullen zélf beslissen of zij slavernij binnen hun grenzen willen hebben of niet’, zegt de één. ‘Nee,’ zegt de ander, ‘Dat druist in tegen de wetten die bij de toelating van Missouri zijn uitgevaardigd.’ Hoe moest dat nu? In 1854 kwam de Kansas-Nebraska-Wet: tegelijk de allerslechtste en allerbeste wet die het Congres ooit heeft aangenomen. ‘De slechtste omdat zij een overwinning inhoudt voor de slavernij; de beste omdat het alle oude compromissen ongedaan maakt en ook voor de toekomst uitsluit. Door deze wet zijn slavernij en vrijheid pal tegenover elkaar komen te staan. Nu zal het gaan om een beslissende worsteling.’

Opkomst Abraham Lincoln
Ondertussen heeft de regering in Kansas en Nebraska bureaus geopend waar boeren land kunnen kopen. Met drommen komt men binnen, alleen om de slavernij tegen te houden. Het komt tot gevechten. Hard tegen hard. Temidden van alle onrust laat zich in de staat Illinois opeens een stem van een nog vrijwel onbekende mand horen. Het is een stem vol begrip, een stem zonder haat, gematigd, wijs en vol humor. Abraham Lincoln, ‘Eerlijke Abe’. In 1854 houdt hij een verkiezingsrede voor de pas opgerichte Republikeinse partij. ‘Indien mij alle aardse macht gegeven werd, zou ik niet weten wat ik met die bestaande instelling zou moeten doen…,’ zei hij. Hij wint er het respect door van zijn toehoorders. ‘Slavernij is een instelling die beknot en na verloop van tijd volledig afgeschaft dient te worden.’ Lincoln was afkomstig uit Kentucky. Over deze staat is een bekend lied gemaakt:

The sun shines bright in the old Kentucky home
‘tis summer, the darkies are gay,
The corn top’s ripe and the meadow’s in the bloom
While the birds make music all the day.
The young folks roll on the little cabin floor
All merry, all happy, and bright.
By’n by hard times comes a-knocking at the door,
Then my old Kentucky home, good night.

(Refrein)
Weep no more, my lady,
Oh weep no more today.
We will sing on song for the old Kentucky home,
For the old Kentucky home far away.

Dred Scott
De nieuwe Republikeinse partij bestaat uit Democraten uit het Noorden, vroegere Whigs, mensen die de slavernij volledig af willen schaffen en mensen die zich tegen de Kansas-Nebraska-Wet keren. In 1857 doet James Buchanan (rechtsonder) zijn intrede in het Witte Huis. Inmiddels is er een zaak aan de gang voor het Hooggerechtshof: Dred Scott (links), een slaaf, vraagt: kan men slaaf zijn in een staat waar alle slavernij is afgeschaft? Hij was namelijk door zijn meester meegenomen op reis en was door een vrije staat getrokken. Was hij nu vrij? De uitspraak had drie punten:
– Als neger had hij het recht niet om deze zaak te beginnen.
– Hij is inwoner van zijn thuisstaat; de wetten van die vrije staat zijn niet op hem van toepassing.
– Het Congres mist de macht om iemand van zijn ‘persoonlijke eigendom’ de beroven.

Grote gevolgen
De gevolgen zijn groot. Nebraska en Oregon zijn door deze beslissing opengevallen voor de slavernij en Zuiderlingen trekken er binnen met hun slaven. In Kansas moeten eenheden van het nationale leger de orde handhaven. Een vreedzame oplossing lijkt niet meer mogelijk. In deze sfeer vinden nieuwe verkiezingen voor het Congres plaats. In Illinois vechten twee kandidaten voor de benoeming: senator Douglas voor de Democraten, Lincoln voor de Republikeinen. De debatten tussen Lincoln en Douglas in 1858 zijn de geschiedenis ingegaan als legendarisch. Ze worden in het gehele land gevolgd. Douglas wint uiteindelijk de verkiezingen en kan vier jaar blijven zitten. Maar Lincoln is een nationale figuur geworden, de man van de Republikeinse partij.

Een huis dat tegen zichzelf verdeeld is…
‘Vijf jaar lang heeft een verkeerde politiek ertoe geleid dat de opwinding in het land over de slavernij voortdurend is toegenomen. Volgens mijn mening zal de onrust steeds blijven groeien tot een climax is bereikt, die tenslotte naar de finale oplossing leidt…’ Aan het woord is Lincoln. ‘Indien een huis tegen zichzelf verdeeld is, zo kan dat huis niet blijven bestaan! Het is mijn vaste overtuiging dat ons volk niet voor de ene helft uit vrije mensen en voor de andere helft uit slaven kan bestaan. Ik verwacht niet, dat de Unie uiteen zal vallen – ik verwacht niet, dat het huis ten onder zal gaan – doch ik geloof dat een eind aan onze verdeeldheid zal moeten komen.’ ‘Iemand die de slavernij goedkeurt, hoort niet in onze partij thuis. Maar evenmin past iemand, die zich als een opgewonden heethoofd wil te weer stellen tégen de slavernij, in onze partij…’

Cruciale presidentsverkiezingen
In het Noorden verklaren enkele staten dat de Wet op de Ontvluchte Slaven niet in hun gebied van toepassing is. John Brown is ook iemand die niets van slavernij moet hebben. Hij gaat in z’n eentje slaven proberen te bevrijden. Hij wordt een held van het Noorden, maar het Zuiden stelt hem terecht. In 1860 vinden de presidentsverkiezingen plaats. Lincoln wordt kandidaat gesteld. In het Zuiden krijgt hij vrijwel geen stem. Reeds voor de verkiezingen stond vast dat enkele Zuidelijke staten zich van de Unie zouden afscheiden indien Lincoln in het Witte Huis kwam te zitten. Hoewel Lincoln geen meerderheid kreeg, door de verdeeldheid bij de Democraten werd hij de nieuwe president.

Afscheiding: ‘dit betekent een burgeroorlog’
Op 17 december 1860 komt in Charleston een conventie bijeen en werd verklaard ‘dat de Unie tussen Zuid-Carolina en de andere staten van Amerika opgehouden heeft te bestaan.’ Binnen twee maanden hebben Georgia, Alabama, Florida, Mississippi, Louisiana en Texas het voorbeeld van Zuid-Carolina gevolgd. In februari 1861 houden ze een congres en roepen ze de Confederate States of America uitgeroepen met Jefferson Davis als president. ‘Het Noorden is niet van het Zuiden te scheiden. Wij zitten op honderden manieren aan elkaar vast: postverkeer, wegen, rivieren, gebieden die nog bevolkt moeten worden.’ Geen president heeft ooit onder moeilijker omstandigheden het presidentschap aanvaard, dan Abraham Lincoln.

De Burgeroorlog
Buchanan doet niets
In november wordt Lincoln verkozen, maar zijn inhuldiging vindt pas enkele maanden later plaats. President Buchanan moet zijn tijd uitdienen, ook al is hij door de snel op elkaar volgende ernstige gebeurtenissen de kluts totaal kwijt. Hij vergiet tranen, aanhoudend bidt hij, dat in de toestand verandering mag komen. Hij hoopt op een wonder, neemt geen enkele maatregel…

Lincoln’s inauguratie
De meeste officieren uit het nationale leger, die uit het Zuiden afkomstig zijn, hebben hun ontslag ingediend. Zo ook Robert E. Lee; hij kan niet strijden tegen alles wat hem dierbaar is. In Alabama komen de opstandige staten bijeen. Op 4 maart 1861 vindt de inauguratie van Lincoln plaats. Hij verklaart nogmaals dat zijn regering de slavernij in de staten waar die thans bestaat te respecteren en onder zijn gezag ook de Wet op de Ontvluchte Slaven van kracht zal blijven. Maar: ‘overeenkomstig de Wet kan geen enkele staat op eigen initiatief uit de Unie treden (…) Uittreding zal niet worden aanvaard.’

Fort Sumter: begin van de oorlog
Lincoln’s Secretary of State, William Seward, komt met een plan om een oorlog tegen een land te beginnen, zodat de Unie en Confederatie als één man zullen optrekken. Lincoln laat zich echter niet van de wijs brengen en wijst naar de datum van die dag: 1 april 1861. Onder het slappe bewind van Buchanan werden de meeste forten in het Zuiden ontruimd. Er zit echter nog een detachement van het nationale leger in Fort Sumter. De regering van het Zuiden laat weten dat bevoorrading van het fort ‘opgevat zal worden als een vijandige daad.’ In de vroege morgen van 12 april wordt het eerste schot op Fort Sumter gelost; de zo lang gevreesde burgeroorlog is eindelijk uitgebroken. Het Zuiden heeft het vuur geopend!

Stand van zaken
Op 15 april roept Lincoln 75.000 vrijwilligers op. Wat hij heeft gehoopt is gebeurd: het Zuiden heeft het eerste schot gelost. Niet voor de slavernij, maar voor de instandhouding van de Unie kan hij thans tot wapengeweld overgaan. De grensstaten zijn cruciaal. Kentucky hoopt ‘neutraal’ te blijven, in Missouri heerst verdeeldheid. Tenslotte staan 23 staten met 22 miljoen inwoners tegenover 11 staten met 9 miljoen inwoners (waarvan 3 miljoen negers). Het Noorden heeft een belangrijke industrie, het Zuiden zijn katoen, eer en enthousiasme. Het Noorden beheerst de zee en kan de Zuidelijke havens blokkeren. Het Zuiden heeft de beste generaals… Het zou één van de verschrikkelijkste en meest tragische burgeroorlogen in de geschiedenis worden. Drie broers van mevrouw Lincoln vochten en vielen voor de Confederatie. Velen staan voor een pijnlijk dilemma: families worden gescheurd, broers vechten tegen elkaar. (Links: Mark Twain)

Bull Run
Richmond, waar de regering van de Confederatie is gevestigd, ligt op slechts 100 mijl van Washington. De Noorderlingen zien het helemaal zitten. Enthousiaste burgers worden tot kolonel gebombardeerd. ‘Op naar Richmond! Voor God en de gehele Unie!’ De eerste slag vind plaats bij Bull Run, een kleine rivier. Vele mensen trekken er heen om de slag van dichtbij te kunnen bekijken! Ondanks de Zuidelijke overwinning is de wanorde in het Zuidelijke leger minstens even groot als bij de Noorderlingen. Eenheid van uniformen ontbreekt; de vlaggen van de Confederatie lijken bedrieglijk veel op die van de Unie. Na dit debácle bereidt men zich voor op een langdurige strijd. De industrie ontvang grote opdrachten voor het leger.

Zuidelijke euforie, maar ernstige problemen in het verschiet
Het Zuiden voelt zich na de overwinning superieur. Slechts enkelen voorzien ernstige problemen: er is géén industrie; wapens, geneesmiddelen, kanonnen, schepen, moeten in het buitenland worden gekocht; in ruil daarvoor kan katoen worden geëxporteerd. Maar… hoe komt de katoen het land uit, nu Unie-schepen de havens blokkeren? En hoe komen de kanonnen en geweren erin? De kustlijn van de Zuidelijke staten gezamenlijk bedraagt een dikke 5000 kilometer. Het eerst jaar zien 800 schepen kans de blokkade te omzeilen, maar dit is te weinig.

Gevaar van erkenning
Niet alleen krijgen de allerbesten een kans te tonen wat zij waard zijn en ziet men overal staaltjes van moed, opofferingsgezindheid en naastenliefde, óók hebzucht, lafheid, corruptie en verraad komen beschamend tot volle ontplooiing in een oorlog. Noch de Unie, noch de Confederatie blijft deze schande bespaard. Lincoln speurt naar goede generaals, die uit de wanordelijke, ongetrainde troepen doeltreffende legers kunnen maken, waarmee overwinningen te behalen zijn. Overwinningen zijn nodig voor de Unie, vooral ook tegenover het buitenland. Want het mag niet zover komen dat men overgaat tot erkenning van de Confederatie als zelfstandige republiek. Jefferson Davis streeft naar die erkenning. Hij doet er alles aan, ook om bondgenoten te krijgen. Hij heeft het wel nodig, om te kunnen volhouden… In de Onafhankelijkheidsoorlog was het Zuiden altijd het meest koningsgezind. Bovendien zat Engeland dringend verlegen om katoen. Ondertussen vindt er een aanvaring plaats tussen een schip van de Unie en van Engeland, waar twee vertegenwoordigers van de Confederatie op varen. Die twee moeten worden uitgeleverd. Dit leidt tot protest in Engeland, want de onschendbaarheid van de Britse vlag is geschonden. Ogenblikkelijk biedt Lincoln – het heeft hem nooit moeite gekost de minste te zijn – voor deze schending van de Engelse vlag verontschuldigingen aan. Hij moet wel.

McClellan is niet de juiste man
Na Bull Run benoemt Lincoln generaal George B. McClellan (links) tot opperbevelhebber van het leger in het Oosten, het leger van de Potomac, genoemd naar de rivier waarlangs het opereert. Hij is pas 34 jaar oud. Hij is een goed organisator. Ook is hij ijdel, hij spreekt over ‘mijn leger’ en bemoeit zich met politiek, waarbij enkele ontoelaatbare beledigende opmerkingen oer zijn president. Toch handhaaft Lincoln hem steeds. ‘Kleine Mac’ wordt hij door zijn soldaten genoemd. Hij is geliefd bij hen, omdat hij zoveel belangstelling voor zijn mannen toont.

Grant als positieve uitschieter
Slechts in het Westen, in de Mississippi-vallei, boeken de Unie-legers successen. En die zijn in hoofdzak het werk van één man: Ulysses S. Grant. Om een oorlog te winnen moet je de vijand tegemoet en hem verslaan. En dit is precies wat Grant nu doet. Hij verovert enkele strategisch belangrijke forten aan de Mississippi en het resultaat daarvan is van dien aard, dat de Zuidelijke troepen moeten terugtrekken en de staat Tennessee vrijwel geheel in handen valt van de Unie. Lincoln over Grant: ‘Ik kan die man niet missen, hij vécht!’ Het gaat niet goed met de Unie. Verlieslijsten worden in de kranten gepubliceerd. Het draagvlak wordt daardoor minder. De nieuwe uitvinding van een pantserschip, de ‘Monitor’, kan daar geen verandering in brengen. Wel gaat de versperring van de Zuidelijke havens met hernieuwde kracht door. Langzaam maar zeker wordt de wurgende greep van de Unieschepen voelbaar in de Confederatie. Zelfs probeert Lincoln de grote Italiaanse vrijheidsstrijder, Garibaldi (rechts) naar Amerika te laten komen om het leger aan te gaan voeren. Maar die wil slechts als opperbevelhebber komen. En dat kan niet, want dat is Lincoln zelf…

Het Noorden wint bij Antietam, maar buit de winst niet uit
Voor het Noorden is het kiezen of delen: Richmond innemen of Washington redden. Lincoln besluit tot het laatste, precies zoals Lee had gehoopt. Engeland en Frankrijk beginnen er toe over te hellen, het Zuiden te erkennen… Dan vindt bij Antietam een beslissende slag plaats. Het is september 1862. Het Noorden weet de Zuiderlingen terug te dringen, maar McClellan zet de achtervolging niet in.

Moppen en anekdotes om vol te houden
Lincoln spreekt intussen met zijn kabinet over het afschaffen van de slavernij. Enkele ministers zijn er fel op tegen. Lincoln somt zijn motieven op: de binnenlandse toestand, het belang van de openbare mening, vooral in het buitenland. Lincoln besluit: per 1 januari 1863 zijn alle slaven vrij. Sommige kabinetsleven vonden dat Lincoln er te luchtig mee omging. Pas later is men gaan beseffen dat juist tijdens het vertellen van moppen en anekdotes de president even kon ontspannen, even de ondraaglijk zware lasten, die hij te torsen had, kon vergeten, want het leed in het Noorden was zijn leed. Doch evengoed was het leed van het Zuiden zijn leed.

Onverwachte steun uit Manchester
De uitwerking van de Proclamatie, waarin de slavernij wordt afgeschaft (opdat de Unie kan leven!) is mateloos groot. Arbeiders uit Manchester, die door de blokkade zonder werk zitten, sturen Lincoln een hartverwarmende brief: ‘Het uitwissen van die gemene vlek op de beschaving en het Christendom – de slavernij – gedurende uw presidentschap tot stand gebracht, zal tot gevolg hebben, dat de naam Abraham Lincoln door het nageslacht geëerd wordt en met ontzag genoemd…’ De vrees dat Engeland tot erkenning van het Zuiden zal overgaan, is zo voor een belangrijk deel verdwenen.

Oorlog is verschrikkelijk
Lincoln wisselt McClellan uit voor Burnside (linksonder). Deze benoeming blijkt een fout, die het Noorden duur komt te staan. Het is 13 december. De meest waanzinnige – tevens de meest heroïsche en daardoor meest tragische – aanval van de gehele burgeroorlog is ingezet: Fredericksburg. De mannen van het Noorden vechten zich stuk op de veilige verschansingen van de Zuiderlingen. Lee zegt: ‘Het is maar goed, dat dit alles zo hartverscheurend is; we konden er anders eens aan verslaafd raken…!’ In beide legers wordt er ook veel gedeserteerd.

Een lied uit de oorlog
Just before the battle, Mother,
I am thinking most of you;
While upon the field we’re watching,
With the enemy in view.
Comrades brave around me lying,
Filled with thoughts of home and God;
For well they know upon the morrow,
Some will sleep beneath the sod.

(Refrein)
Farewell, Mother, you may never
Press me to your heart again;
But, oh, you’ll not forget me, Mother,
If I’m numbered with the slain.

Het leven gaat gewoon door in de oorlog
Door de oorlog neemt de welvaart in het Noorden een haast schrikbarende vlucht (net als overigens tijdens de Tweede Wereldoorlog!); vele fabrieken worden geopend. Ondanks de Burgeroorlog komen bijna een miljoen emigranten uit Europa het land binnen! Bijna 300.000 mensen trekken van het Oosten naar het Westen. Vijftien universiteiten worden opgericht. Bij de tussentijdse verkiezingen behalen de Democraten een grote overwinning. Nog steeds is Lincoln op zoek naar een geschikte generaal. Burnside wordt afgezet en opgevolgd door Hooker. Maar bij Chancellorsville gaat het weer mis. Hoewel de Zuidelijke ‘Stonewall’ Jackson sneuvelt, hetgeen een groot verlies is, komen ze als overwinnaars uit de strijd. Na Hooker neemt Meade de leiding over.

Gettysburg als eindpunt, maar oorlog gaat door
Dan wordt het juli 1863. Bij Gettysburg vind een grote strijd plaats. De Zuidelijken worden gestuit. De slag te Gettysburg is beslissend. De opmars van Lee is ten einde. Lee trekt terug naar Virginia; hij beseft dat de Confederatie nu de oorlog verloren heeft. Het gevaar voor het Noorden is thans definitief geweken. Vier maanden na de slag, 19 november 1863, wordt hier een militaire begraafplaats geopend als herinnering. De uitslag is dus beslist, de strijd is nog niet ten einde.

Verder succes Noorden
Grant heeft na een knap beleg het sterke fort Vicksburg aan de Mississippi veroverd, zodat de Mississippi, de ‘vader der wateren’ weer onbelemmerd bevaarbaar wordt voor het Noorden, terwijl het Zuiden nu in twee helften is verdeeld. Toch duurt het nog bijna twee jaar na Gettysburg, eer de Confederatie door de knieën zakt. Lincoln heeft in Grant eindelijk de generaal gevonden die de Noordelijke troepen naar de overwinning zal leiden. In het Oosten wordt Grant opgevolgd door Robert Sherman. Ondertussen duurde de oorlog maar voort… Spottsylvania was het zoveelste bloedige slagveld.

Zuiden pakt laatste strohalm: afschaffing slavernij?
McClellan stelde zich kandidaat voor de Democraten voor de presidentsverkiezingen. Lincoln denkt dat hij geen kans heeft bij de verkiezingen. De dienstplicht bijvoorbeeld, die hij heeft moeten invoeren, heeft hem niet geliefd gemaakt. Maar vooral door het succes van Sherman wint Lincoln toch. Kaalgeplunderd en platgebrand liggen de gebieden van Georgia tot Savannah er bij. Begin 1865 zijn er bijna 200.000 Zuiderlingen onder de wapenen. Dit zouden er veel meer kunnen zijn, maar velen hebben gedeserteerd. De verbindingen zijn verbroken, het land bevindt zich op de rand van de chaos. Davis stuurt als laatste strohalm diplomatieke vertegenwoordigers naar Europa om nogmaals te trachten, daar erkenning van het Zuiden te verkrijgen; hij belooft dat bij erkenning de slavernij zal worden afgeschaft!


Een Pioneer Cabin

Oorlog voorbij, Lincoln vermoord
In april 1865 wordt Richmond door het Unie-leger ingenomen. Generaal Lee laat niet lang daarna de witte vlag hijsen. De oorlog is daarmee zo goed als voorbij. Maar haat en wraakgevoelens spelen een grote rol. Lincoln wordt vermoord. Voor het nageslacht blijft hij tot op deze dag de grootste van alle Amerikaanse presidenten. Vijf dagen na de moord capituleert de Confederatie en vlucht Davis naar het binnenland. De Unie is bewaard gebleven – ten koste van 620.000 soldaten.

De wederopbouw
Moeilijke positie Johnson
Vele negers zwerven door het land. Ze zijn vrij, maar hebben geen onderdak meer. Het militaire bestuur uit het Noorden is voor de Zuiderlingen een doorn in het oog. De plantersaristocratie is dood. Leve de nieuwe planters, die ‘als slaven’ zwoegen op hun vroegere landerijen. Andrew Johnson volgt Lincoln op; hij is een Democraat. Geen president is ooit onder moeilijker omstandigheden aan het bewind gekomen, of het moest Lincoln voor hem zijn geweest. Het Congres doet echter alles om de macht van de president te beknotten. De wetten, die verband houden met de opbouw van het Zuiden, dragen het stempel van de radicalen. Het Zuiden wordt nog niet toegelaten in het Congres! De ruzies tussen president en Congres lopen zo hoog op dat hij bijna het Witte Huis is weggejaagd. Het Noorden vecht voor zijn eigen belangen en wil het tyrannieke Zuiden zo lang mogelijk onder de duim houden. Dit gaat met veel onredelijkheid gepaard.

Na afgescheiden, wedergekeerd
Langzaam maar zeker weten de blanken in het Zuiden door geweldplegingen de negers terug te drukken naar de plaats van tweedrangs-burgers, die uit angst voor de gevolgen hun stem niet meer durven laten horen. Tientallen jaren zullen voorbij moeten gaan, eer in het Zuiden stemmen op de Republikeinse partij worden uitgebracht. In 1868 worden Arkansas, Noord- en Zuid-Carolina, Georgia, Louisiana, Alabama en Florida weer in de Unie opgenomen, omdat zij de bevrijde slaven als volwaardige burgers erkenden. Nu kunnen ze opnieuw hun vertegenwoordigers afvaardigen naar het Congres in Washington. In 1870 is het gehele Zuiden weer ‘in de ouderlijke woning’ teruggekeerd, al moet het dan nog zes jaar duren voordat de politietroepen uit de vroegere Confederatie worden teruggetrokken. Begaafde, talentvolle negers staan op. Mannen van groot formaat vechten met sterke bezieling voor gelijkstelling. De eerst stap op de lange weg is gezet, toen het veertiende amendement op de Constitutie werd aangenomen.

Nieuwe staten
Alaska wordt van Rusland gekocht voor 7 miljoen dollar. Vele emigranten zijn, ook tijdens de oorlog, naar het Westen getrokken. Oregon wordt een staat in 1859; Kansas (1861), West-Virginia (1863), Nevada (1863) en Nebraska (1867) volgen. Er is ook sprake van een stroom van nieuwe uitvindingen: tussen 1860 en 1900 worden er 676.000 patenten verleend. Ook wordt er een telegraafkabel tussen New-Foundland en Ierland aangelegd. Het persagentschap Associated Press zendt als gevolg hiervan de volledige troonrede van Koning Wilhelm van Pruisen uit.

Koning Koren en het IJzeren Paard
Koning Katoen is dood! Leve de nieuwe koning: Koning Koren. Het graan uit de vlakten van het Midden-Westen. Het zijn de ongekroonde veekoningen, die elkaar met hun enorme kudden koeien en stieren op leven en dood beconcurreren. Schapen vreten het gras te kaal, dus: weg met die schapen! En dan verschijnen de cowboys, die eenzaam door de vlakten dolen om koeien naar het slachthuis te brengen. In tien jaar tijd (1860-1870) groeit het aantal fabrieken met 80 procent, in tien jaar tijd worden 30.000 kilometers nieuwe rails aangelegd. Op 10 april 1869 kwam de spoorwegverbinding tussen het Oosten en Westen tot stand. Het ‘IJzeren Paard’, zoals de Indianen het noemden, ging dwars door de wildernis. Bijvoorbeeld op een stuk van slechts 90 kilometer moesten 15 tunnels in de rotsen worden uitgehakt! Koelies, bij duizenden tegelijk, werden uit China gehaald, toen blanke arbeiders het bijltje erbij neergooiden.

Veel immigranten
Generaal Grant wordt tot president verkozen met de leus ‘Kies voor jezelf een boerderij’. Veel immigranten komen binnen. Met een gemiddelde van duizend man per dag zwermen Russen, Polen, Duitsers, Hollanders, Ieren, Hongaren, Schotten en anderen het land binnen. Het dorpje Chicago is in enkele jaren uitgegroeid tot een stad van een half miljoen. Veel slachterijen waren daar. In 1873 is de schrijfmachine in de handel gekomen. Corruptie gaat hoogtij vieren. Enige omvangrijke schandalen schokken het land. De regering is corrupt; de grote heren gooien elkaar het balletje toe: voor wat hoort wat.

Depressie en corruptie
Alles schijnt te lukken: de machtige dollar ligt voor het grijpen, dus: leen geld en begin wat. Speculeer maar in de spoorwegen of in de aandelen van nieuwe industrieën. Maar in 1873 komt er een neergang. De ene zaak na de andere gaat failliet, bij duizenden tegelijk. Fabrieken worden gesloten. Ernstige depressie teistert het land: armoede, honger, werkloosheid. Eindelijk begint men in te zien dat de regering corrupt is en dat het anders moet. Bij de presidentsverkiezingen van 1876 is corruptie en de bestrijding daarvan het belangrijkste punt van de campagnes.

Indianenoorlogen
Ook zijn er de oorlogen tegen Indianen. In 1876 bijvoorbeeld vinden generaal Custer en 264 officieren en soldaten de dood; niemand van hen blijft over om het na te vertellen. Langzamerhand beginnen de Amerikanen in te zien dat de Indianen een beter lot verdienen. In kleine reservaten worden ze ondergebracht. Veel Indianen zijn er niet over. Slechts een kleine rest van de honderden stammen kan zich verheugen op het Amerikaanse staatsburgerschap, dat het Congres hun in 1924 toekent. Hun wereld is voorgoed ten onder gegaan.

Politieke moord
President Hayes, die namens de Republikeinse partij in 1877 de corrupte boedel van Grant mag overnemen, is een eerlijk en verstandig man. Hij trekt de Noordelijke bezettingstroepen uit het Zuiden terug en begin opruiming te houden in de regeringsbureau. Na de depressie is een nieuwe welvaartsgolf over het land gespoeld. Niet de regering, maar de dollar is aan de macht. Bij de volgende verkiezingen wordt James Garfield (rechts) gekozen. Echter, iemand heeft geen baantje van hem gekregen. Hij schiet de president neer; na twee maanden sterft hij.

Van krantenjongen tot miljonair
Ondertussen komen uit de armste delen van Europa (Zuid-Italië, Polen, Rusland, de Balkan-landen, Engeland, Schotland en Duitsland) de emigranten als een tomeloos voortrollende lawine het land binnen, waar ‘het goud op de straten ligt’. Verschillende mannen worden schatrijk. Andrew Carnegie, zoon van immigranten, richt de United States Steel Corporation op. John D. Rockefeller richt de Standard Oil Company op. De Amerikaanse droom komt voor hen uit. De sympathieke uitvinder Edison wordt – door een serie baanbrekende uitvindingen – van krantenjongen tot miljonair. Hij vindt de gloeilamp uit en de grammofoon en wat al niet meer… In totaal vraagt hij 1500 patenten aan voor zijn uitvindingen. De kleine fabriekjes, de kleine zelfstandigheden, verdwijnen in razend snel tempo. In alle sectoren van de samenleving ontdekt men de waarheid van ‘de eendracht die macht maakt’.

Immigratiebeperkingen
Twintig miljoen emigranten uit alle delen van de wereld stromen tussen 1870 en 1920 Amerika binnen. Bij het overvoerd raken van de arbeidsmarkt breken overal relletjes uit. Chinezen werken voor een luttel bedrag, wonen in krotten en hun kinderen lijden honger. Dit is tegen het zere been van de Amerikaanse man, die voor zo weinig niet kan leven. Chineze wijken worden niet gespaard… De eerste wetten op de immigratie worden ingevoerd. Geen Chinezen meer, geen zieken meer, geen ex-gevangenen meer (in 1952 worden deze beperkende maatregelen opgeheven).

Macht van Wallstreet
‘Het is niet meer van het volk, door het volk, voor het volk, maar van Wallstreet, door Wallstreet en voor Wallstreet.’ Wallstreet, de beroemde straat in New York waar de effectenbeurs staat: de financiële slagader van Amerika. De immigranten houden de lonen laag. Dat vinden de fabrikanten natuurlijk plezierig. Er komen vakbonden. Men vecht voor kortere werkuren, recht van staking, hogere lonen, het weren van contract-arbeid, betere arbeidsomstandigheden.

Hervormingen
De Brooklyn Bridge, een geweldige spanbrug, die aan kabels is komen te hangen, maakt indruk. Grover Cleveland (rechts) komt in 1884 in het Witte Huis voor de Democraten; het is voor het eerst in 24 jaar voor die partij. De wet staat toe dat 80 procent van de openbare baantjes verwisseld worden, als een nieuw partij aan de macht komt. Zo zijn 15.000 Republikeinse postbeambten de laan uitgestuurd en vervangen door Democraten! Zo gaat het in vele takken van de regering. Cleveland is de eerste president die het grote gevaar inziet van de trusts. Hij verlaagt de hoge tarieven op de invoer, want hij is terecht van mening dat de Amerikaanse industrie de kinderschoenen is ontgroeid en in die vorm geen bescherming meer nodig heeft.

Populisten: roep om hervormingen
In 1886 heeft de regering een groot deel van de Indian Territory van een aantal Indiaanse stammen gekocht. Het nieuwe gebied kan door de liefhebbers worden betreden. Wie het eerst komt, het eerst maalt. De landhonger is nog niet voorbij. In 1889 wordt Cleveland door Harrison verslagen, die meteen de tarieven op invoer opvoert. In 1893 mag Cleveland voor de tweede maal het Witte Huis betreden. Er is intussen ook een derde partij opgericht: de Populisten, die met een programma van diep-ingrijpende hervormingen komen aandragen.

Daadwerkelijke hervormingen
Onder Cleveland breekt de depressie onweerhoudbaar baan: werkloosheid, opstootjes, gewapende troepen, die vleestransporten moeten beschermen, paniek op de beurs, werklozen die uit protest naar Washington marcheren, diep kelderende landbouwprijzen. Er ontstaan twee kampen in het land: de mensen die de gouden standaard willen vasthouden en zij die ook een zilveren standaard willen zien ingevoerd, zodat er meer geld beschikbaar komt. Want vooral aan geld is in het Midden-Westen nijpend gebrek. Als gevolg hiervan scheurt de Democratische partij. McKinley (Republikein) wordt bij de volgende verkiezingen gekozen. Een tijd van grote hervormingen is aangebroken, want de ‘zilver-democraten’ hebben ook veel stemmen gekregen, en daar moet rekening mee gehouden worden.

Om het behoud van Jefferson’s droom
Er verschijnen boeken over de schandalige toestanden in de mijnen, het armzalige bestaan van de arbeiders in de grote steden, kinderarbeid, het leven van de kleine boeren op de vlakten van het Midden-Westen. Even heeft het ernaar uitgezien dat Jefferson’s droom: ‘een natie van vrije mensen met gelijke kansen om het geluk te veroveren’ in rook op zou gaan. Ook al is men in het Westen teleurgesteld over de toestanden, de eenheid van het land was hecht genoeg om een afscheiding te voorkomen. Het land is machtig geworden. Uncle Sam is volwassen…

Situatie 1900
In de laatste dertig jaar is meer land ontgonnen dan in alle daaraan voorafgaande jaren! New York telt inmiddels 1,5 miljoen inwoners. In nog geen acht jaar zijn er zeven nieuwe staten toegevoegd: Washington, Montana, Noord-Dakota, Zuid-Dakota (alle in 1889), Idaho, Wyoming (1890) en Utah (1896). Fotografie komt op, Eastman Kodak adverteert met de slogan ‘U drukt op de knop en wij doen de rest’. Henry Ford komt met zijn auto’s. Een ander aspect van Amerika komt ook openbaar: spookstadjes, ontstaan omdat daar lood, zilver, olie of goud gevonden was; verlaten toen de ontdekkingen niet aan de verwachtingen beantwoorden. De negers, voor wie zoveel bloed vergoten is, leven nog merendeels primitief.

Cuba en imperialisme
Amerikanen bekommeren zich niet over de rest van de wereld. Alleen hun eigen land is van belang. Maar op Hawaii komt een vlootbasis. Eilanden op strategische punten zijn handig. In Cuba is een opstand tegen de Spaanse overheersing uitgebroken. Spanje heeft legers gestuurd. Amerika wil dit eiland graag hebben, het ligt op 140 kilometer van Florida. Nadag het slagschip de ‘Maine’ tot zinken is gebracht, waarbij 260 matrozen omkomen, verklaart McKinley in 1898 de oorlog aan Spanje. Het doel: Cuba’s onafhankelijkheid. De oorlog duurt 115 dagen. De gehele groep der Filippijnen wordt door de Spanjaarden aan Amerika verkocht, Guam en Puerto Rico komen aan Amerika. De oorlogsbuit is enorm. Is dit niet imperialisme? Druist dit niet in tegen alles wat de Amerikaan het meest heilig is? Amerika is echter een wereldmacht geworden. McKinley zegt: ‘…om de Filippino’s op te voeden, te beschaven en tot christenen te maken…’ Amerika gaat zijn woordje meespreken in de internationale politiek.

Gepubliceerd in november 2006