Dordtse Leerregels

HET EERSTE HOOFT-STUCK DER LEERE,
NAMELIJCK VAN DE GODDELICKE VERKIESINGHE ENDE VERWERPINGHE

Eerste Artijckel
Aengezien alle Menschen in Adam gesondicht hebben, ende des vloecx ende eeuwigen doots zijn schuldich geworden, so en soude God niemant ongelijck hebben gedaen, indien Hy het gantsche menschelicke gheslachte in de sonde ende Vervloeckinghe hadde willen laten ende om de sonde verdoemen, volghens dese spreucken des Apostels: De gantsche Werelt is voor Godt verdoemelick. Sy hebben alle ghesondicht, ende zijn verhindert te comen tot de eerlickheydt Gods. Ende: De besoldinghe der sonde is de doot.

II
Maer hierin is de liefde Gods gheopenbaert, dat Hy zijnen eenich-geboren Sone inde Werelt gesonden heeft, opdat een yeghelick, die in Hem gelooft, niet en vergae, maer het eeuwige leven hebbe.

III
Ende opdat de Menschen tot het gheloove werden ghebracht, seyndt God goedertierlick Vercondighers van dese seer blijde bootschap tot wien Hy wil ende wanneer Hy wil, door welcker dienst de menschen gheroepen worden tot bekeeringhe ende het gheloove in Christum den ghecruysten. Want hoe sullen sy ghelooven in hem, van den welcken sy niet gehoort en hebben? Ende hoe sullen sy hooren sonder Predicant? Hoe sullen sy predicken tensy datse gesonden worden?

IV
Die desen Evangelio niet en gelooven, op dien blijft den toorn Gods. Maer die het aennemen ende den Salichmaecker Jesum met een waerachtich ende levendich geloove omhelsen, die worden door hem van den toorn Gods ende van het verderf verlost, ende met het eeuwige leven begaeft.

V
De oorsake ofte schult van dat ongeloove, gelijck oock van alle ander sonden, en is geensins in Godt, maer in den Mensche. Maer het geloove in Jesum Christum, ende de saligheydt door Hem is een ghenadighe gave Gods; ghelijck gheschreven is: Uut ghenade zijt ghy salich gheworden, door het gheloove, ende dat niet uyt u, het is Gods gave. Item: Het is u gegeven in Christum te gelooven.

VI
Dat Godt sommighe in der tijt met het geloove begaeft, sommige niet en begaeft, comt voort van zijn eeuwich besluyt. Want alle sijne wercken zijn Hem van eeuwicheydt aen bekent, ende Hy doet alle dinck naer den raedt sijns willens. Naer welck besluyt Hy de herten der uytvercoren, hoewel sy hart zijn, genadelick vermurwt ende buycht om te gelooven; maer dengenen die niet en zijn vercoren, na zijn rechtveerdich oordeel, in hare boosheyt ende hardicheyt laet. Ende hier ist dat ons haer voornemelick op doet die diepe, barmhertighe t’samen ende rechtveerdige onderscheydinge der menschen, zijnde in evenghelijcken staet des verderfs, ofte het besluyt van Verkiesinghe ende Verwerpinge in den woorde Gods geopenbaert. T’welck, ghelijck als het de verkeerde, onreyne ende onvaste menschen verdraeyen tot haer verderf, alsoo gheeft het de heylighe ende Godvreesende zielen eenen onuytsprekelicken troost.

VII
Dese Verkiesinghe is een onveranderlick voornemen Gods, door t’welck Hy voor de grontlegginghe der werelt een seeckere menichte van menschen, niet beter oft weerdiger zijnde als andere, maer inde gemeene elende met andere ligghende, uyt het gheheele menschelicke gheslachte, van de eerste oprechticheyt door haer eyghen schult vervallen in de sonde ende verderf, nae het vrye welbehagen Zijns willes, tot de salicheyt, uyt louter ghenade, uytvercoren heeft in Christo, denwelcken Hy oock van eeuwicheyt tot een Middelaer ende Hooft van alle uytvercorene ende tot een fundament der salicheyt gestelt heeft. Ende op datse door Hem souden salich gemaect worden, heeft Hy oock besloten deselve Hem te gheven, ende crachtelick tot desselfs gemeynschap door Zijn woort ende geest te roepen ende te trecken, ofte met het waere gheloove in Hem te begaven, te rechtveerdighen, te heylighen ende in de ghemeynschap zijns Soons crachtelick bewaert zijnde, ten laetsten te verheerlickken, tot bewijsinge van Zijne barmherticheydt ende ten prijse van de rijckdommen zijner eerlicker ghenade. Gelijck gheschreven is: God heeft ons uytvercoren in Christo eer des werelts gront gheleyt was, opdat wy souden wesen heylich ende onstraffelick voor Hem in der liefde: Die ons heeft van te voren geschickt tot de aen-neminge der kinderen door Jesum Christum in Hem selven, na het welbehagen zijns willes, tot prijs van zijn eerlicke ghenade, in dewelcke Hy ons Hem selven aen-genaem gemaect heeft in dien beminden. Ende elders: Die Hy te voren gheordonneert heeft, dieselve heeft Hy oock gheroepen; ende die Hy gheroepen heeft, dieselve heeft Hy oock gherechtveerdicht; ende die Hy gherechtveerdicht heeft, dieselve heeft Hy oock verheerlickt.

VIII
De voorghemelde Verkiesinghe en is niet menigerley, maer eene ende deselfde, van alle de ghene die salich worden, beyde in het oude ende nieuwe Testament. Gemerct ons de Schriftuere een eenich welbehagen, voornemen ende raet des willes Gods voorstelt, waer door Hy ons van eeuwicheyt heeft vercoren beyde tot de genade ende tot de eerlickheyt, tot de salicheydt ende tot de wech der salicheyt, den welcken Hy bereyt heeft, op dat wy daerin wandelen souden.

IX
Dese selve Verkiesinghe is gheschiet niet uyt het voorghesien gheloove ende ghehoorsaemheyt des gheloofs, heylicheyt, ofte eenige andere goede hoedanicheyt ofte geschiktheydt, als een oorsaecke oft conditie te voren vereyscht in den Mensche die vercoren soude worden; maer tot het gheloove ende gehoorsaemheyt des gheloofs, tot heylicheydt, etc. ende dienvolghens is de Verkiesinge de fonteyne van alle salichmaeckende goet, waeruyt het gheloove, de heylicheyt ende andere salichmaeckende gaven, ende eyntlick het eeuwighe leven selfs, als vruchten vloeyen; naer het ghetuygenisse des Apostels: Hy heeft ons vercoren (niet omdat wy waren, maer) opdat wy souden wesen heylich ende onstraffelick voor Hem in der liefde.

X
Den oorsaecke van dese ghenadige Verkiesinghe is het eenighe wel-behaghen Gods, niet daerin bestaende, dat Hy eenighe hoedanicheden of wercken der Menschen, uyt alle moghelicke conditien, tot een conditie der salicheyt heeft uytghekoren; maer hierin, dat Hy eenighe seeckere personen, uyt de ghemeene menichte der sondaren, Hem tot een eygendom heeft aenghenomen. Ghelijck geschreven is: Als de kinderen noch niet geboren en waren, noch yet goets ofte quaets gedaen hadden, etc. is tot haer (namelick Rebecca) gheseyt: De meeste sal den minsten dienen; ghelijck geschreven is: Ick hebbe Jacob lief ghehadt ende Esau ghehaet. Ende: Daer gheloofdender soo veel alsser ten eeuwighen leven verordineert waren.

XI
Ende ghelijck God selfs op het hoochste wijs, onveranderlick, al-wetende, ende almachtich is, alsoo en can de Verkiesinge van Hem ghedaen, niet ontdaen ende weder gedaen, noch verandert, noch wederroepen, noch afgebroken worden, noch de uytvercorene verworpen, noch het ghetal der selver vermindert worden.

XII
Van dese hare eeuwighe ende onveranderlicke Verkiesinghe ter salicheydt worden de uytvercorene t’ zijner tijdt, hoe wel by verscheyden trappen ende met ongelijcke mate, verseeckert; niet als sy de verborgentheden ende diepten Gods curieuselic doorsoecken, maer als sy de onfeylbare vruchten der Verkiesinghe, in den woorde Gods aenghewesen, (als daer zijn: Het ware geloove in Christum, kinderlicke vreese Gods, droefheydt die nae Godt is over de sonde, hongher ende dorst nae de gherechticheyt, etc.) in haer selven met een geestelicke blijdschap ende heylige vermaeckinge waer-nemen.

XIII
Uut het gevoelen ende de verseeckertheyt van dese Verkiesinghe nemen de kinderen Gods daghelicx meerder oorsaecke om haerselven voor God te verootmoedigen, de diepte van zijne barmherticheden aen te bidden, haerselven te reynighen ende Hem, die haer eerst soo uytnemende heeft lief ghehadt, wederom vyerichlick te beminnen. Soo verre isset vandaer, datse door dese leere van de Verkiesinghe, ende door de overlegginghe van de selve, in ‘t onderhouden van Gods gheboden vertraghen ofte vleeschelick sorgeloos souden worden. T’welck door Gods rechtveerdich oordeel denghenen pleecht te gebeuren, die ofte haerselven van de genade der Verkiesinghe lichtveerdelick vermetende, of ydelick ende dertelick daervan klappende, in de wegen der uytvercorenen niet en begeeren te wandelen.

XIV
Voorts gelijck dese leere van de Goddelicke Verkiesinghe, nae Gods wijsen raedt, door de Propheten, Christum selfs ende d’Apostelen, soowel in ‘t oude als in ‘t nieuwe Testament gepredickt is, ende daernae in de H. Schriften voorghestelt ende naegelaten, alsoo moetse oock ten huydighen daghe t’ zijner tijdt ende plaetse in de Kercke Gods (dewelcke sy besonderlick is toegeeygent) voorghestelt worden met den geest des onderscheydts ende Godlicke eerbiedinge, heylichlick, sonder curieuse ondersoeckinge van de weghen des Alderhoochsten, ter eeren van Gods H. Naem ende tot eenen levendigen troost van zijn volck.

XV
Dese eeuwighe ende onverdiende ghenade van onse Verkiesinghe wijst ende prijst ons de H. Schriftuere daermede aldermeest aen, wanneeerse wijders ghetuycht, dat niet alle menschen en zijn vercoren, maer sommighe niet vercoren, ofte in Godes eeuwige Verkiesinghe voorbyghegaen, namentlick die, welcke God nae zijn gantsch vry, rechtveerdich, onberispelick ende onveranderlick welbehaghen besloten heeft in de ghemeene ellende te laten, in dewelcke sy haer selven door haer eyghen schult hebben ghestort, ende met het salichmaeckende gheloove ende de genade der bekeeringhe niet te begaven, maer de selve in haer eyghen weghen, ende onder sijn rechtveerdich oordeel ghelaten zijnde, eyndelick niet alleen om het ongheloove, maer oock om alle andere sonden, tot verclaringhe van sijne gherechticheyt, te verdoemen ende eeuwelick te straffen. Ende dit is het besluydt der Verwerpinghe, ‘t welck God gheensins en maecke tot een autheur van de sonde (‘t welck Godslasterlick is te dencken), maer stelt Hem tot een verschrickelijck, onberispelijck ende rechtveerdich Richter ende Wreecker van deselve.

XVI
Die het levendich gheloove in Christum, ofte het seecker vertrouwen des herten, de vrede der conscientie, de betrachtinghe van de kinderlicke ghehoorsaemheyt, den roem in God door Christum in haer noch niet crachtelick en ghevoelen, ende nochtans de middelen ghebruycken, door welcke God belooft heeft dese dinghen in ons te wercken, die en moeten niet mismoedich worden wanneer sy van de Verwerpinghe hooren gewaghen, noch haerselven onder de verworpene rekenen, maer in ‘t waer-nemen der middelen vlijtich voortgaen, nae den tijdt van overvloedigher ghenade vyerichlick verlanghen, ende deselve met eerbiedinghe ende ootmoedicheyt verwachten. Veel min behooren voor dese leere van de Verwerpinghe verschrickt te worden deghene, die ernstelick begheeren sich tot God te bekeeren, Hem alleen te behaghen, ende van het lichaem des doots verlost te worden, ende nochtans in den wech der Godsalicheyt ende des gheloofs soo verre noch niet en connen comen, als sy wel wilden; gemerct de bermhertighe God belooft heeft, dat Hy het roockende vlas niet sal uytblusschen ende het gecroockte riet niet en sal breken. Maer dese leere is met recht schrickelick dengenen die Godt ende Christum den Salichmaker niet achtende, haer selven de sorchvuldicheden des werelts ende de wellusten des vleesches geheel hebben overgegeven, so lange sy haer met ernst tot Godt niet en bekeeren.

XVII
Naedemael wy van den wille Gods uyt zijn woort moeten oordeelen, ‘t welck getuycht dat de kinderen der gheloovigen heylich zijn, niet van natueren, maer uyt cracht van ‘t genadenverbont, in ‘t welcke sy met hare Ouderen begrepen zijn, soo en moeten de Godsalighe Ouders niet twijffelen aen de Verkiesinghe ende salicheyt harer kinderen, welcke Godt in hare kints-heyt uyt dit leven wech neemt.

XVIII
Teghen denghenen, die over dese genade der onverdiender Verkiesinghe ende strengicheydt der rechtveerdighe Verwerpinghe murmureren, stellen wy dese spreucke des Apostels: O mensche, wie zijt ghy die teghen God antwoort? Ende dese onses Salichmaeckers: En isset my niet geoorloft met het mijne te doen wat ick wil? Wy daerenteghen, dese verborghentheden met een Godvruchtighe eerbiedinghe aenbiddende, roepen uyt met den Apostel: O diepe rijckdom der wijsheyt ende kennisse Gods! Hoe onbegrijpelick zijn sijne oordeelen, hoe onbevindelick sijne weghen? Want wie heeft den sin des Heeren bekent, oft wie is sijn raetsman geweest? Ofte wie heeft Hem eerst gegeven, ende het sal hem vergolden werden? Want alle dinck is uyt Hem, ende door Hem, ende tot Hem, Hem zy de eerlicheyt in der eeuwicheyt. Amen.

VERWERPINGHE DER DWALINGEN,
DOOR DE WELCKE DE NEDERLANDTSCHE KERCKEN EENEN TIJT LANGH ZIJN BEROERT GHEWORDEN

De rechtsinninghe leere van de Verkiesinghe ende Verwerpinge verclaert zijnde, verwerpt het Synodus de dwalinghen derghenen,

I
Die leeren: dat de wille Gods van salich te maecken deghene die daer souden gelooven ende in den geloove ende gehoorsaemheyt des gheloofs volherden, zy het gantsche ende geheele besluyt van de Verkiesinghe ter salicheyt, ende datter niet anders van dit besluyt in den woorde Godes en zy gheopenbaert. Want dese bedrieghen den eenvoudigen ende wederspreken claerlick de H. Schriftuere, die getuyght, dat God niet alleen dengenen, die gelooven sullen, wil salich maecken, maer dat Hy oock eenige seeckere menschen van eeuwicheyt heeft uytvercoren, dewelcke Hy in der tijt, voor andere, met het geloof in Christum ende met volstandicheyt soude begaven; gelijck gheschreven is: Ick heb uwen naem den menschen geopenbaert, die Ghy my van der werelt gegeven hebt. Ende: Daer geloofden soo vele alsser ten eeuwigen leven verordineert waren. Ende: Hy heeft ons vercoren eer des werelts gront geleyt was, op dat wy souden heylich wesen, etc.

II
Die leeren: Dat de Verkiesinge Gods ten eeuwigen leven velerley zy: Eene algemeene ende onbepaelde, de andere besondere ende bepaelde; ende dat dese wederom of onvolcomen, wederroepelic, niet-peremptoir ende gheconditioneert zy, ofte volcomen, onwederroepelick, peremptoir ende absoluyt. Item: Datter een andere Verkiesinghe zy tot het gheloof, een andere tot de salicheyt, alsoo dat de Verkiesinghe tot het rechtveerdichmakende gheloof can zijn sonder de peremptoire Verkiesinghe ter salicheyt. Want dit is een ghedichtsel van s’menschen hersenen, buyten de Schriftuere versiert, waer door de leere van de Verkiesinghe verdorven ende dese gulden keten van onse salicheydt verbroken wort: Die Hy te voren gheordineert heeft, dezelve heeft Hy oock gheroepen; ende die Hy geroepen heeft, deselve heeft Hy oock gerechtveerdicht; die Hy gerechtv eer dicht heeft, deselve heeft Hy oock vereerlickt.

III
Die leeren: Dat het welbehagen ende voornemen Gods, van hetwelcke de Schriftuere in de leere van de Verkiesinge gewach maeckt, niet daer in bestaet, dat God eenige besondere menschen voor andere heeft uytvercoren, maer daerin, dat God uyt alle moghelicke conditien (onder welcke oock zijn de wercken des Wets) ofte uyt die geheele ordre van alle dinghen, de onedele daet des gheloofs ende de onvolmaeckte ghehoorsaemheyt desselfs tot een conditie der salicheyt heeft uytghecosen, welcke Hy voor een volcomen ghehoorsaemheyt ghenadelick soude hebben willen houden ende der belooninge des eeuwighen levens weerdich achten. Want met dese schadelicke dwalinge wordt het welbehagen Gods ende de verdienste Christi crachteloos gemaect, ende de menschen door onnutte vragen van de waerheydt der ghenadighe rechtveerdichmakinge ende van de eenvoudicheyt der Schriftuere afgetrocken, ende dese spreucke des Apostels van onwaerheyt beschuldicht: God heeft ons geroepen met een heylige roepinge, niet nae onse wercken, maer nae sijn voornemen ende genade, die ons ghegheven is in Christo Jesu voor de tijden der Werelt.

IV
Die leeren, dat in de Verkiesinghe tot het geloove dese conditie te voren vereyscht wort, dat de mensche het licht der natuere recht gebruycke, vroom zy, cleyn, nederich ende ten eeuwigen leven geschict, gelijck als of aen die dinghen de verkiesinghe eenichsins hinge. Want dit smaeckt nae ‘t gevoelen Pelagij, ende strijt tegens de leere des Apostels, daer hy schrijft: Wij hebben eertijts ghewandelt in de begeerten onses vleesches, doende den wille des vleesches ende der gedachten, ende waren van natueren kinderen des toorns gelijck de andere; maer God die rijck is in bermherticheden, heeft ons door sijne groote liefde daer mede hy ons liefgehadt heeft, oock doen wy doot waren door de misdaden, mede levendich gemaect met Christo, door wiens genade ghy zijt salich geworden, ende heeft ons mede opgewekt, ende mede gheset in de Hemelen in Christo Jesu, op dat hy in den toecomenden eeuwen soude bewijsen den uytnemenden rijckdom sijner genade, in die vriendelickheyt tot ons door Christum Jesum. Want uyt genade zijt ghy salich geworden, door ‘t geloove, ende dat niet uyt u, ‘t is Gods gave; niet uyt de wercken, op dat hem niemant en roeme.

V
Die leeren, dat de onvolcomene ende niet-peremptoire Verkiesinghe van bysondere personen ter salicheydt zy gheschiet uyt het voorghesien gheloove, bekeeringhe, heylicheydt, Godsalicheydt, die ofte eerst begonnen, ofte oock eenen tijt langh gheduert hebben; maer dat de volcomene ende peremptoire verkiesinghe gheschiet zy uyt de voorghesiene eyntlicke volherdinghe in het gheloove, bekeeringhe, heylicheydt ende Godsalicheydt; ende dat dit zy de ghenadighe ende Evangelische weerdicheydt, om welcker wil hy, die vercoren wordt, weerdigher is als die niet vercoren en wordt; ende dat derhalven ‘t gheloof, de gehoorsaemheyt des gheloofs, heylicheydt, Godsalicheydt ende volherdinghe niet en zijn vruchten van de onveranderlicke Verkiesinghe ter eerlickheydt, maer dat het zijn conditien die te voren vereyscht ende als volbracht wesende voorsien zijn in den ghenen, die ten vollen vercoren sullen worden, ende oorsaken, sonder welcke de onver anderlicke Verkiesinghe ter eerlicheydt niet en gheschiet. Twelck strijt teghen de gheheele Schriftuere, die dese ende dierghelijcke spreucken in onse ooren ende herten doorgaens in-scherpt. De Verkiesinghe en is niet uyt de wercken, maer uyt den roependen. Daer gheloofden soo vele alsser ten eeuwighen leven verordineert waren. Hy heeft ons vercoren in Hem, opdat wy souden heylich wesen. Ghy en hebt my niet uytvercoren, maer ick hebbe u uyt vercoren. Isset uyt ghenade, so en isset niet uyt de wercken. Hier in is de liefde, niet dat wy God lief gehadt hebben, maer dat Hy ons heeft lief gehat ende sijnen Sone ghesonden.

VI
Die leeren, dat niet alle Verkiesinge ter saligheydt onveranderlick is, maer der sommige uytvercorene, niettegenstaende eenich besluyt Gods, connen verloren gaen, ende gaan oock eeuwichlick verloren. Met welcke grove dwalinge sy God veranderlick maken, ende stooten om den troost der Godsalighen, die sy scheppen uyt de vasticheyt van hare Verkiesinghe, ende wederspreken de heylige Schriftuere, welcke leert: Dat de uytvercorene niet en connen verleydt worden. Dat Christus dengenen, die hem van den Vader gegeven zijn, niet en verliest. Dat God, die Hy te voren geordineert, geroepen ende gerechtveerdicht heeft, deselve oock vereerlickt heeft.

VII
Die leeren, datter in dit leven geen vrucht, noch gheen ghevoelen en is van de onveranderlicke Verkiesinghe ter eerlicheydt, oock gheene sekerheyt, dan die hanght aen eene veranderlicke ende onsekere conditien. Want behalven dat het ongerijmt is te stellen een onseeckere seeckerheyt, soo strijt dit oock tegen de bevindinghe der heyligen, die uyt het ghevoelen van hare Verkiesinghe, haer met den Apostel verheughen ende dese weldaet Gods roemen, die volghens Christi vermaninghe haer met de Discipulen verblijden, dat hare namen in den Hemel geschreven zijn; die oock het gevoelen van hare Verkiesinge stellen tegen de vyerige pijlen van de aenvechtinghen des Duyvels, vraghende: Wie sal de uytvercorene Gods beschuldighen?

VIII
Die Leeren: Dat God niemant uyt sijn loutere rechtveerdighe wille besloten heeft, in den val Adams ende in den ghemeenen standt der sonden ende verdoemenis te laten, ofte in de mede-deelinghe van de ghenade die tot het gheloof ende de bekeeringhe noodich is, voorby te gaen. Want dit staet vast: Hy ontfermt, wien Hy wil ende verhart, wien Hy wil. Ende oock dit: T’is u ghegheven te verstaen de verborgentheden des Conincrijcx der Hemelen, maer desen is dat niet gegeven. Item: lck dancke U, Vader, Heere der Hemels ende der aerden, dat ghy dese dinghen den wijsen ende verstandigen verborgen hebt, ende hebtse den cleyne gheopenbaert. Jae Vader, want het heeft U soo behaecht.

IX
Die leeren: Dat de oorsaecke, waerom God tot het eene volck meer als tot het ander het Evangelium seynt, niet en is het loutere ende eenich welbehaghen Gods, maer omdat ‘t een volck beter ende weerdiger is, als ‘t ander, welck het Evangelium niet en wort mede ghedeelt. Want dit ontkent Moyses, het Israelitische volck aldus aensprekende: Siet des Heeren uwes Gods is den Hemel, ende der Hemelen Hemel, de aerde ende al wat daerin is; noch heeft Hy alleen tot uwe Vaderen lust ghehadt dat Hyse beminde, ende heeft vercoren haer saet nae hen, ulieden voor alle volcken, als het heden ten daghe staet. Ende Christus: Wee u Chorazin, wee U Bethsaida, want waren in Tyro ende Sidon die crachten ghedaen die in u ghedaen zyn, sy hadden voortijden in sacken ende asschen sittende haer bekeert.

HET TWEEDE HOOFT-STUCK DER LEERE,
VAN DE DOOT CHRISTI ENDE VERLOSSINGE DER MENSCHEN DOOR DE SELVE

Eerste Artijckel
God is niet alleen ten hoochsten bermhertich, maer oock ten hoochsten rechtveerdich. Ende zijne gerechticheydt (alsoo Hy Hem in zijn Woordt gheopenbaert heeft) vereyscht, dat onse sonden tegen zijne oneyndelijcke Majesteyt begaan, niet alleen met tijdelijcke, maer oock met eeuwige straffen, beyde na ziele ende lichaem gestraft werden; welcke straffen wy niet connen ontgaen, tensy dat de gerechticheyt Gods genoech geschiede.

II
Maer alsoo wy selve niet connen genoech doen ende ons van den toorn Gods bevryden, soo heeft God uyt oneyndelicke bermherticheyt zijnen Eenich-geboren Sone ons tot een borge gegeven, dewelcke, opdat Hy voor ons soude genoech doen, voor ons ofte in onse plaetse, sonde ende vervloeckinge aen het Cruyce geworden is.

III
Dese doodt des Soons Gods is de eenige ende volmaeckte offerhande ende genoechdoeninge voor de sonden, van oneyndige cracht ende weerdicheydt, overvloedelick genoechsaem tot versoeninge van de sonden der gantsche werelt.

IV
Ende dese doot is daerom van soo groote cracht ende weerdicheyt, omdat de persoon, die deselve geleden heeft, niet alleen een waerachtich ende volcomen heylich mensche is, maer oock de Eenich gheboren Sone Gods, eenes-selvighen eeuwigen ende oneyndigen wesens met den Vader ende den H. Geest, soodanich als onse Salichmaker wesen moeste. Daerenboven, omdat sijne doodt is vergeselschapt gheweest met het gevoelen van den toorn Godes ende den Vloeck, die wy door onse sonden verdient hadden.

V
Voorts is de belofte des Evangeliums, dat een yegelijck die in den ghecruysten Christum ghelooft, niet verderve, maer het eeuwige leven hebbe. Welcke belofte allen Volckeren ende menschen, tot dewelcke God nae sijn welbehagen sijn Evangelium seynt, sonder onderscheyt moet vercondicht ende voorgestelt worden, met bevel van bekeeringe ende geloove.

VI
Doch dat vele door het Evangelium gheroepen zijnde haer niet bekeeren, noch in Christum ghelooven, maer in ongeloove vergaen, sulcx geschiet niet door ghebreck ofte onghenoechsaemheyt van de offerhande Christi aen ‘t Cruyce gheoffert, maer door haer eyghen schult.

VII
Maer soo vele alsser waerachtelijck gelooven ende door de doot Christi van de sonden ende ‘t verderf verlost ende behouden worden, dieselve genieten dese weldaet alleen uyt Gods ghenade, haer van eeuwicheyt in Christo gegeven, welcke genade Hy niemandt schuldich is.

VIII
Want dit is geweest den gantsch vryen raet, de genadige wille ende voornemen Godes des Vaders, dat de levendichmakende ende salichmakende cracht van de dierbare doot synes Soons haer uytstrecken soude tot alle uytvercorene, om die alleen met het rechtveerdichmakende geloove te begaven, ende door ‘t selfde onfeylbaerlick tot de salicheydt te brengen; dat is, God heeft gewilt, dat Christus door het bloet sijnes cruyces (waer mede hy het nieuwe Verbont bevesticht heeft), uyt alle Volckeren, stammen, geslachten ende tongen, diegene alle ende alleen, crachtelijck soude verlossen, die van eeuwicheyt tot de salicheyt vercoren ende van den Vader hem gegeven zijn; deselve begaven met het geloove, ‘t welcke hy haer, ghelijck oock andere salichmakende gaven des H. Geestes door sijnen doodt heeft verworven; ende van alle haer sonden, so d’aengeborene als werckelicke, so naer als voor het geloove begaen, door sijn bloet soude reynigen, totten eynde toe getrouwelijck bewaren, ende ten laetsten sonder eenige vlecke ende rimpel eerlijck voor Hem stellen.

IX
Desen raet, voort-comende uyt de eeuwige liefde Gods tot de uytvercorene, is van aenbegin des werelts tot op desen tegenwoordigen tijt, de poorten der Hellen haer te vergeefs daertegen stellende, crachtelijck vervult geweest, ende sal oock voortaen vervult worden, also dat de uytvercorene te zijner tijt in een vergadert sullen werden, ende datter sal zijn een Kercke der gheloovigen, ghefundeert in ‘t bloet Christi, welcke denselven haren Salichmaecker, die voor haer, als een Bruydegom voor zijn Bruyt, aen ‘t cruyce zijn leven overgegeven heeft, stantvastelick beminne, geduerichlick diene, ende hier ende in alle eeuwicheyt prijse.

VERWERPINGHE DER DWALINGHEN

De rechte leere verclaert zijnde, verwerpt de Synodus de dwalinghen der ghenen,

I
Die leren: Dat God de Vader sijnen Sone tot de doot des Cruyces verordineert heeft, sonder sekeren ende bepaelden raedt van yemant sekerlijck salich te maecken; alsoo dat de nootsakelickheydt, nutticheydt ende weerdicheydt van de verwervinghe des doots Christi wel souden hebben connen bestaen ende in allen deelen volmaeckt, volcomen ende in haer gheheel blijven, al waer schoon dat de verworven verlossinghe niet een eenich mensche emmermeer metter daet ware toe ghe-eyghent gheweest. Want dese leere streckt tot versmadinghe van de wijsheydt des Vaders ende der verdienste Jesu Christi ende strijt teghen de Schriftuere. Want soo seght onsen Salichmaecker: Ick stelle mijn leven voor mijne Schapen, ende kenne haer. Ende de Propheet Esaias van den Salichmaker: Wanneer hy sijn leven ten schult-offer ghegheven heeft, sal hy zaet hebben ende lange leven, ende des Heeren voornemen sal door sijn hant voort gaen. Eyndelick, sy stoot om den artijckel des gheloofs, waer mede wy ghelooven: De alghemeyne Christelicke Kercke.

II
Die leeren: Dat dit het eynde van de doot Christi niet en zy gheweest, dat hy met der daet het nieuwe verbont der ghenaden door sijn bloet soude bevestighen, maer alleen dat hy den Vader een bloot recht soude verwerven, om met de menschen wederom sodanich verbont, alst Hem believen zoude, ‘t sy der ghenaden, ofte der wereken, te moghen oprichten. Want sulex strijt teghens de Schriftuere, dewelcke leert, dat Christus gheworden is borghe ende Middelaer eens beteren, dat is des nieuwen verbonts. Ende dat het Testament in den dooden eerst bevesticht is.

III
Die leeren: Dat Christus door sijne ghenoechdoeninghe voor niemant sekerlick de salicheydt selve ende het gheloove, waer door dese ghenoechdoeninghe Christi tot salicheydt crachtelick toe ghe-eyghent wort, verdient heeft; maer alleen voor den Vader verworven heeft de macht ofte volcomen wille, om op een nieu met de menschen te handelen ende nieuwe conditien, sulcke als Hy soude willen, voor te schrijven, van de welcke de volbrenginghe aen de vrye wille des menschen hanghen soude; ende dat het derhalven hadde connen gheschieden, dat oft niemant, ofte alle menschen deselve souden vervullen. Want dese gevoelen al te verachtelick van de doot Christi, erkennen geensins de voornaemste vrucht ofte weldaet door deselve vercregen, ende brenghen wederom uyt de Helle hervoor de Pelagiaensche dolinghe.

IV
Die leeren: Dat het nieuwe verbondt der ghenade, dat Godt de Vader, door tusschen comen van de doodt Christi, met de menschen ghemaeckt heeft, niet daerin bestaet, dat wy door ‘t gheloove, voor soo veel het de verdienste Christi aen-neemt, voor God gherechtveerdicht ende salich ghemaeckt werden; maer daerin, dat God af-gheschaft hebbende het af-eyschen van de volmaeckte ghehoorsaemheydt des wets, het gheloove selfs ende de ghehoorsaemheyt des gheloofs al hoewel onvolmaeckt, voor de volmaeckte ghehoorsaemheyt des Wets rekent, ende der belooninghe des eeuwighen levens uyt ghenaden weerdich achtet. Want dese wederspreken de Schriftuere: Wy werden om niet gerechtveerdicht, door sijn genade, door de verlossinge geschiet in Christo Jesu, den welcken God heeft voor ghestelt tot versoeninghe door ‘t gheloove in sijnen bloede. Ende brenghen met den Godloosen Socino voort een nieuwe ende vreemde rechtveerdich-makinghe des menschen voor God, teghens de eendrachtighe over-een-stemminge van de gantsche Kercke.

V
Die leeren: Dat alle menschen in den staet der versoeninghe ende ghenade des verbonts zijn aenghenomen, alsoo dat niemant om de erf-sonde der verdoemnenisse schuldich zy, ofte verdoemt sal worden, maer dat alle menschen van de schult deser sonde vry zijn. Want dit ghevoelen strijdt teghen de Schriftuere, welcke seyt, dat wy van natueren kinderen des toorns zijn.

VI
Die het onderscheydt tusschen verwervinghe ende toe-eygheninghe daer toe-ghebruycken, op datse den onvoorsichtighen ende onervarenen dit ghevoelen mochten inplanten, dat God, soo veel Hem aengaet, allen menschen die weldaden, die door de doot Christi vercreghen worden, even-ghelijckelijck heeft willen mede-deelen; maer dat sommighe der vergevinghe der sonden ende des eeuwighen levens deelachtich worden, andere niet, dat sulck onderscheydt hanght aen haren vryen wille, de welcke hemselven voeght by de genade die sonder onderscheyt aengheboden wort; ende dat het niet en hangt aen die besondere gave der barmherticheydt die crachtelick in haer werckt, op datse haer selven die genade boven andere souden toe-eygenen. Want dese, haer gelatende als of sy dit onderscheyt in een ghesonde meeninghe voorstelden, trachten den volcke het verderffelick fenijn van de Pelagiaensche dwalinghen in te geven.

VII
Die leeren: Dat Christus voor dieghene, die God ten hoochsten liefheeft ende ten eeuwighen leven vercoren, niet en heeft connen noch moeten sterven, oock niet ghestorven en is, naedien de sulcke de doodt Christi niet van nooden en hebben. Want sy wederspreken den Apostel, seggende: Christus heeft my lief-ghehadt ende heeft hemselve voor my overghegeven. Item: Wie sal de uytvercorene Gods beschuldigen? God ist, die rechtveerdich maeckt. Wie is hy die verdoemt? Christus is ghestorven, namelick voor haer. Ende den Salichmaecker, segghende: lek stelle mijn leven voor mijne schapen. Ende: Dit is mijn ghebodt, dat ghy malkanderen lief hebt, ghelijck Ick u lieden lief gehadt hebbe. Niemant heeft meerder liefde dan dese, dat yemant syn leven set voor sijne vrienden.

HET DERDE ENDE VIERDE HOOFT-STUCK DER LEERE,
VAN DES MENSCHEN VERDORVENTHEYT ENDE BEKEERINGE TOT GOD, ENDE DE MANIERE DER SELVER

Eerste Artijckel
De mensche is van den beginne naer het beelt Gods geschapen, verciert in zijn verstant met ware ende salige kennisse zijns Scheppers ende andere geestelijcker dingen; in zijnen wille ende herte met gerechticheyt; in alle zijne genegentheden met suyverheyt, ende is oversulcx geheel heylich geweest. Maer door het ingeven des Duyvels ende zijnen vryen wille van God afwijckende, heeft hy hemselven van dese uytnemende gaven berooft ende heeft daer en tegen in de plaetse van dien over hem gehaelt blintheyt, schrickelijcke duysternis, ydelheyt ende verkeertheyt des oordeels in zijn verstant, boosheyt, wederspannicheyt, ende hardicheyt in zijnen wille ende herte, mitsgaders oock onsuyverheyt in alle zijne genegentheden.

II
Sodanich als nu de mensche gheweest is naer den val, soodanige kinderen heeft hy oock voortgebracht, namelick, hy verdorven zijnde, verdorvene, alsoo dat de verdorventheyt, na Gods rechtveerdich oordeel, van Adam op alle zijne nacomelingen (uytghenomen alleen Christo) gecomen is, niet door navolginge, gelijck eertijts de Pelagianen gedreven hebben, maer door voortplantinge der verdorvene natuere.

III
Oversulcx soo worden alle menschen in sonden ontfangen ende kinderen des toorns geboren, onbequaem tot eenich salichmakende goet, geneycht tot quaet, doot in sonden ende slaven der sonden. Ende en willen, noch en connen tot God niet weder-keeren, noch hare verdorvene natuere verbeteren, noch haerselven tot de verbeteringhe der selver schicken, sonder de genade des weder-barende H. Geests.

IV
Wel is waer, dat nae den val in den mensche eenich licht der natuere noch overgebleven is, waerdoor hy behout eenighe kennisse van God, van de natuerlicke dingen, van het onderscheyt tusschen het gene eerlijck ende oneerlijck is ende oock betoont eenige betrachtinghe tot de deucht ende uytterlijcke tucht. Maer soo verre is het van daer dat de mensche door dit licht der natuere soude connen comen tot de salichmakende kennisse Gods ende sich tot Hem bekeeren, dat hy oock in natuerlijcke ende borgerlycke saecken dit licht niet recht en ghebruyckt; ja veel meer hetselve, hoedanich het oock is, geheelick op verscheyden wijse besoedelt ende in ongerechticheydt ‘t onderhout, ‘t welck dewijle hy doet, soo wort hem alle onschult voor God benomen.

V
Gelijck het met het licht der natueren toegaet, soo gaet het oock in desen toe met de Wet der Thien gheboden van God door Moysem den Joden besonderlick gegeven; want nademael deselve de grootheyt der sonde wel ontdeckt ende den mensche meer ende meer van sijne schult overtuycht, doch de remedie daertegen niet aen en wijst, noch eenige crachten toe brenght om uyt dese ellendicheyt te connen gheraecken, ende datse alsoo door het vleesch cranc geworden zijnde, den Overtreder onder den vloeck blijven laet, soo en can de [mens daardoor de zaligmakende genade niet verkrijgen].

VI
Hetgene dan noch het licht der natuere, noch de Wet doen en can, dat doet Godt door de cracht des H. Geests ende door het woort ofte bedieninge der versoeninge, welcke is het Evangelium van den Messias, waer door het God behaecht heeft de geloovige menschen soo in ‘t oude, als nieuwe Testament salich te maken.

VII
Dese verborgentheyt sijnes willes heeft God in ‘t oude Testament aen weyniget ontdeckt, doch in ‘t nieuwe Testament (het onderscheyt der volckeren nu wech-ghenomen zijnde) heeft Hy deselve aen meer menschen gheopenbaert. Van welcke verscheyden uytdeylinge de oorsaecke niet en moet gestelt worden in de weerdicheyt van het eene volck meer dan het andere, ofte in ‘t beter ghebruyck van het licht der natuere, maer in het gantsch vrye welbehaghen ende onverdiende liefde Gods; waeromme oock diegene, dien buyten, ja tegen alle verdiensten soo groot een genade geschiet, deselve met een nederich ende danckbaer herte moeten erkennen, maer in de andere, dien dese genade niet en geschiet, moeten sy, met den Apostel, de strengicheyt ende rechtveerdicheyt van Gods oordeelen aenbidden ende die geensins curieuselijck ondersoecken.

VIII
Doch soo vele alsser door het Evangelium geroepen werden, die werden ernstelijck geroepen. Want God betoont ernstlijc ende warachtelijck in zijn woort wat Hem aengenaem sy, namelijck dat de geroepene tot Hem comen; Hy belooft oock met ernst alle die tot Hem comen ende gelooven, de ruste der zielen ende het eeuwige leven.

IX
Datter vele door de bedieninge des Evangeliums gheroepen zijnde, niet en comen ende niet bekeert en werden, daervan en is de schult niet in den Evangelio, noch in Christo door het Evangelium aengeboden zijnde, noch in God die door het Evangelium roept, ende selfs oock die Hy roept, verscheyden gaven mede-deelt, maer in de ghene die geroepen worden, van dewelcke sommige sorgeloos zijnde het woort des levens niet aen en nemen; andere nement wel aen, maer niet in het binnenste hares herten, ende daerom ist, dat sy naer een verdwijnende blijschap van het tijdelijcke geloove wederom te rugge wijcken; andere versticken het saet des woorts door de doornen der sorgvuldicheden ende wellusten der werelt, ende en brengen gheen vruchten voort; ‘t welck onsen Salichmaecker leert in de ghelijckenisse van het saet.

X
Maer dat andere, door de bedieninge des Evangeliums geroepen zijnde, comen ende bekeert worden, dat en moet men den mensche niet toe schrijven alsof hy hemselven door zijnen vryen wille soude uytscheyden van andere, die met evengroote ofte genoechsame genade tot het geloove ende de bekeeringe voorsien zijn (‘t welcke de hooveerdighe ketterie van Pelagius stelt), maer men moet het God toeschrijven, die gelijck Hy de zijne van eewicheyt uytvercoren heeft in Christo, alsoo oock de selve in der tijt crachtelick roept, met het geloove ende de bekeeringhe begaeft ende, uyt de macht der duysternisse verlost zijnde, tot het rijeke sijnes Soons overbrengt, opdat sy souden vercondigen de deuchden desghenen die haer uyt de duysternisse tot zijnen wonderlijcken lichte heeft gheroepen, ende opdat sy niet in haerselven, maer in den Heere souden roemen, gelijck de Apostolische schriften doorgaens getuygen.

XI
Voorts wanneer God dit zijn welbehagen in de uytvercorene uytvoert ende de ware bekeeringe in deselve werckt, soo ist dat Hy niet alleen het Evangelium haer uytterlijck en doet predicken ende haer verstant crachtelic door den heylighen Geest verlicht, opdat se recht souden verstaen ende onderscheyden die dinghen, die des Gheestes Gods zijn, maer Hy dringht oock in tot de binnenste deelen des menschen met de crachtige werckinge desselven weder-barenden Geest; Hy opent het herte dat gesloten is, Hy vermurwt dat hart is, Hy besnijt dat onbesneden is. Inden wille stort Hy nieuwe hoedanicheden ende maeckt dat denselven wille, die doot was, levende wert, die boos was, goet wert, die niet en wilde, nu dadelick wilt, die wederspannich was, gehoorsaem wert; Hy beweecht ende sterckt denselven wille alsoo, datse als eenen goeden boom vruchten van goede wercken can voortbrengen.

XII
Ende dit is die weder-geboorte, die vernieuwinge, nieuwe scheppinge, opweckinge van den dooden ende levendich maeckinge, daervan soo heerlijck inde Schriftuere ghesproken wordt, dewelcke God sonder ons in ons werckt; ende dese en wort in ons niet te wege gebracht door middel van de uytterlicke predicatie alleen, noch door aenradinghe, ofte sulcke maniere van werckinge, dat wanneer nu God zijn werck volbracht heeft, het alsdan noch inde macht des menschen soude staen weder-geboren te worden, ofte niet weder-geboren te worden, bekeert te worden, ofte niet bekeert te worden. Maer het is een gantsch bovennatuerlicke, een seer crachtighe ende te gelijck seer soete wonderlicke, verborgene ende onuytsprekelicke werckinge, dewelcke nae ‘t ghetuygenisse der Schriftuere (die van den Autheur van dese werckinge is ingegeven) in hare cracht niet minder noch geringer en is dan de scheppinge ofte de opweckinge der dooden; alsoo dat alle die gene, in welcker herten God op dese wonderbaerlicke wijse werckt, sekerlic onfeylbaerlick ende crachtelic wedergeboren werden ende dadelick gelooven. Ende als dan en wort de wille, zijnde nu vernieut, niet alleen van God gedreven ende beweegt, maer zijnde beweegt van God, werct sy oock selve; daerom oock te recht geseyt wort, dat de mensche door de ghenade die hy ontfangen heeft, gelooft ende sich bekeert.

XIII
De wijse van dese werckinge en connen de geloovighe in desen leven niet volcomentlick begrijpen; ondertusschen stellen sy haer daerin gerust, dat sy weten ende ghevoelen dat sy door dese ghenade Gods metter herten gelooven ende haren Salichmaecker lief hebben.

XIV
Soo is dan het geloove een gave Gods, niet omdat het den vryen wille des menschen van God wert aengeboden, maer omdat het den mensche dadelick wert mede-ghedeelt, inghegheven ende inghestort; niet oock daerom dat God de macht alleen om te ghelooven soude geven ende daernaer de toe-stemminghe ofte het dadelick ghelooven van den vryen wille des menschen verwachten, maer omdat Hy die daer werckt het willen ende het volbrengen, jae alles werckt in allen, in den menschen te wege brenght beyde den wille om te gelooven ende het geloove selve.

XV
Dese genade en is God niemant schuldich; want wat soude Hy schuldich zijn dengenen, die Hem eerst niets geven can, opdat het hem vergolden werde? Jae, wat soude God dien schuldich zijn, die van hemselven niet anders en heeft dan sonden ende leugen? Diegene dan die dese genade ontfanght, die is God alleen daervoor eeuwige danckbaerheyt schuldich ende danckt Hem oock daervoor; diegene die dese genade niet en ontfanght, die en acht oock dese geestelicke dingen gantsch niet ende behaecht hemselven in het zijne; ofte sorgeloos zijnde, roemt ydelijck dat hy heeft hetgene dat hy niet en heeft. Voorts, van die ghene die haer gheloove uytterlick belijden ende haer leven beteren, moet men nae het exempel der Apostelen het beste oordeelen ende spreken; want het binnenste des herten is onbekent. Ende wat aengaet andere, die noch niet gheroepen en zijn, voor sulcke moet men God bidden, die de dinghen die niet en zijn, roept alsof sy waren; ende en moeten ons geensins tegens de selve verhooveerdigen, alsof wy onsselven uytgescheyden hadden.

XVI
Doch gelijck de mensche door den val niet heeft opgehouden een mensche te zijn, begaeft met verstant ende wille, ende gelijck de sonde, die het gantsche menschelick gheslacht heeft door-ghedronghen, de natuere des menschen niet en heeft wechgenomen, maer verdorven ende geestelicker wijse gedoot, also en werct oock dese Goddelicke genade der wedergeboorte in de menschen niet als in stocken ende blocken, noch en vernieticht den wille ende hare eygenschappen niet, noch en dwinghtse niet met gewelt teghen haren danck, maer maecktse gheestelick levendich, heeltse, verbetertse ende buyghtse tegelijck lieflick ende crachtelick; also dat waer de wederspannicheyt ende tegenstant des vleesches te voren ‘t eenemael de overhant hadde, daer begint nu een gewillige ende oprechte gehoorsaemheyt des Geestes d’overhant te crijgen; waerin de waerachtige ende geestelicke weder-oprechtinge ende vryheyt van onsen wille gelegen is. Ende ten ware dat die wonderbaerlicke werck-meester alles goets in deser voeghen met ons handelde, de mensche en soude gantsch geen hope hebben van uyt den val te connen opstaen door zijnen vryen wille, waer door hy hemselven, doen hy noch stont, in het verderf heeft gestortet.

XVII
Gelijck oock die almachige werckinghe Gods, waerdoor Hy dit ons natuerlick leven voortbrenght ende onderhoudt, niet uyt en sluyt, maer vereyscht het gebruyck der middelen, door dewelcke God na zijne oneyndige wijsheydt ende goedicheydt dese zijne cracht heeft willen uyt-strecken, alsoo ist oock dat de voorgemelde boven-natuerlicke werckinghe Gods, waerdoor Hy ons wederbaert, gheensins uyt en sluyt, noch om en stoot het ghebruyck des Evangeliums, hetwelcke den wijsen God tot een zaet der weder-geboorte ende spijse der zielen verordineert heeft. Daerom dan, ghelijck de Apostelen ende de Leeraers die haer zijn gevolcht, van dese genade Gods het volck Godsalichlijck hebben onderricht, Hem ter eeren ende tot neder-druckinghe van allen hoochmoet des menschen, ende ondertusschen nochtans niet en hebben nagelaten deselve door heylige vermaningen des Evangeliums te houden onder de oeffeninghe des woorts, der Sacramenten ende Kerckelicke tucht, alsoo moet het oock nu verre van daer zijn, dat dieghene, die andere inde ghemeente leeren, ofte die gheleert worden, sich souden vermeten God te versoecken door het scheyden dier dinghen, die God na zijn wel-behagen heeft gewilt dat ‘t samen gevoecht souden blijven. Want door de vermaningen wordt de ghenade mede-gedeelt ende hoe dat wy ons ampt veerdiger doen, hoe dat oock de weldaet Gods, die in ons werckt, sich heerlicker vertoont ende zijn werc gaet dan alder-best voort. Welcken God alleene toecomt so van wegen de middelen, als van wegen de salich-makende vrucht ende cracht der selver, alle eerlicheyt in der eeuwicheyt. Amen.

VERWERPINGHE DER DWALINGHEN

De rechtsinnighe leere verklaert zijnde, verwerpt de Synodus de dwalingen dergenen,

I
Die leeren: Datmen eygentlijck niet seggen en mach, dat de erfsonde in haerselven genoechsaem sy om ‘t gantsche menschelicke geslachte te verdoemen, ofte om tijdelijcke ende eeuwige straffen te verdienen. Want dese wederspreken den Apostel die daer seyt: De sonde is door eenen mensche in de werelt gecomen, ende door de sonde de doodt, ende also is de doodt tot alle menschen ghekomen door eenen mensche, in welcken alle menschen gesondicht hebben. Ende: De schult is uyt een misdaet in gekomen tot verdoemenisse. Ende: De besoldinge der sonde is de doot.

II
Die leeren: Dat de geestelicke gaven, ofte de goede hoedanicheden ende deuchden, als daer zijn Goetheyt Heylicheyt, Rechtveerdicheyt, in den wille des menschen, als hy eerst gheschapen wiert, niet en conden zijn, ende datse dien volgens in den val van den selven niet en hebben connen gescheyden worden. Want sulcx strijt teghen de beschrijvinghe des Even-beelts Gods, welcke den Apostel stelt Ephes. 4 : 24, alwaer hy getuyght, dat hetselve bestaet in gerechticheyt ende heylicheyt, welcke beyde ontwijffelijck in den wille hare plaetse hebben.

III
Die leeren: Dat in den gheestelijcken doodt de geestelicke gaven van des menschen wille niet en zijn gescheyden, nademael den wille in sichselven noyt en sy verdorven geweest, maer alleenlic door de duysternisse des verstants ende ongeregeltheyt der affecten verhindert; welcke verhinderinghen wech-genomen zijnde, dat alsdan de wille hare vrye aengeborene er acht soude in ‘t werck connen stellen, dat is, allerley goet ‘t welcke haer voorcomt, uyt haer selven soude connen willen ende verkiesen, ofte niet willen ende niet verkiesen. Dit is een nieuwigheyt ende dwalinghe, ende streckt daertoe, datse de crachten van den vreyen wille verheffe, teghens de spreucke des Propheten: Een trotsich ende bedrieglic dinck is het herte. Ende des Apostels: Onder dewelcke (kinderen der ongehoorsaemheyt) wy oock alle voortijts gewandelt hebben inde begeerten onses vleesches, doende den wille des vleesches ende der gedachten.

IV
Die leeren: Dat den on-herboren mensche niet eygentlick, noch geheelick doot is in de sonde ofte ontbloot van alle crachten tot het geestelicke goet; maer dat hy noch can hongheren ende dorsten na de gherechticheyt ende het leven, ende offeren een offerhande eens verslagenen ende gebrokenen Gheestes, die Gode aenghenaem sy. Want dese dingen strijden tegen de clare getuyghenissen der Schriftuere: Ghy waert doodt door de sonden ende misdaden. Ende: Het dichten ende poogen des menschelicken herten is alleenlic boos ‘t aller tijt. Daerenboven, hongeren ende dorsten nae de verlossinge uyt de ellendicheyt ende na het leven ende Gode eene offerhande eenes gebrokenen Geestes op offeren, comt eygentlick toe den wedergeborenen ende dengenen die salich genaemt worden. Psalm 51 : 19; Matth. 5 : 6.

V
Die leeren: Dat de verdorvene ende natuerlicke mensche de gemeene genade (waerdoor sy verstaen het licht der natuere) ofte de gaven hem naer den val noch overgelaten, sowel gebruycken can, dat hy door dat goede ghebruyck een meerdere, namelick de Evangelische ofte salich-makende ghenade ende de salicheyt selve alleynskens ende by trappen soude connen bekomen. Ende dat in deser voegen God sich van zijn syde betoont gereet te zijn om Christum aen allen menschen te openbaren, naerdien Hy de middelen, die tot de kennisse Christi, tot het geloove ende tot de bekeeringe noodich zijn, ghenoechsamelick ende crachtelick allen toe-dient. Want benevens de ervarentheyt van alle tijden, betuyght oock de Schriftuere, dat sulcx onwaerachtich sy: Hy doet Jacob condt zijn woort, Israël zijne wijsen ende rechten, so en heeft Hy gheenen volcke ghedaen ende sy en hebben die rechten niet geweten. Ende: God heeft in de voorledene tijden alle de Heydenen laten wandelen in hare wegen. Ende: Hy (te weten Paulus met de zijne) zijn door de H. Gheest verhindert geworden het woort in Asia te spreken, ende als sy in Mysiam gecomen waren, versochten sy door Bithyniam te reysen, ende de Geest en liet haer dat niet toe.

VI
Die leeren: Dat in de ware bekeeringhe des menschen geen nieuwe hoedanicheden, crachten ofte gaven in den wille van God connen inghestort worden, ende dat oversulcx het gheloove, waerdoor wy eerst bekeert worden ende waervan wy Gheloovige genoemt worden, niet en is een qualiteyt ofte gave van God inghestort, maer alleene eene daet des menschen ende dat het niet anders en can geseyt werden een gave te zijn, dan ten aensien van de macht om tot hetselve te comen. Want daermede wederspreken sy de H. Schriftuere, die getuyght, dat God nieuwe hoedanicheden des geloofs, der gehoorsaemheyt ende van ‘t gevoelen zijner liefde in onse herten uytstort: Ick sal mijne Wet in haer verstant geven ende Ick salse inschrijven in haer herte. Ende: Ick wil water gieten op den dorstigen ende stroomen op het dorre; Ick wil mijnen Gheest op u zaet gieten. Ende: De liefde Gods is in onse herten uytghestort door den H. Geest die ons gegeven is. Sulcx strijt oock teghen het geduerich ghebruyck der Kercke Gods, dewelcke by den Propheet aldus bidt: Bekeert Ghy my Heere, soo worde ick bekeert.

VII
Die leeren: Dat de ghenade waerdoor wy tot God bekeert worden, niet anders en is dan een sachte aenradinge, ofte (gelijck andere dit verclaren), dat dit de alder-edelste maniere van werekinghe is in de bekeeringhe des menschen ende die best overeen-comt met de natuere des menschen, welcke door aen-radinge geschiet; ende datter niet en is, waerom dese aenradende ghenade alleen niet en soude genoechsaem zijn om de natuerlicke mensche gheestelick te maken; jae, dat God niet anders de toe-stemminge van den wille voort en brengt, dan door dese wijse van aen-radinge; ende dat de cracht der Goddelicker werckinge, waerdoor sy de werekinge des Satans te boven gaet, hierinne bestaet, dat God eeuwige, maer den Satan tijdelicke goederen belooft. Want dit is gantsch Pelagiaensch ende strijdich tegen de gantsche H. Schriftuere; dewelcke behalvens dese, noch een andere ende veel crachtiger ende Goddelicker maniere van werkinge des H. Geests in de bekeeringe des menschen erkent; gelijc by Ezechiel: Ick wil u een nieuw herte ende eenen nieuwen Geest in u geven, ende wil het steenen herte uyt uwen vleesche wech-nemen, ende u een vleeschen herte geven.

VIII
Die leeren: Dat God sulcke krachten sijner almogentheyt in de weder-geboorte des menschen niet en gebruyct, waer door Hy des-selven wille krachtelick ende onfeylbaerlick soude buygen tot geloove ende bekeeringhe; maer dat alle de werckinghen der genaden volbracht zijnde dewelcke God ghebruyckt om den mensche te bekeeren, de mensche nochtans Gode ende den H. Geest, wanneer Hy de wedergeboorte des selven voor heeft ende hem weder-baren wilt, alsoo can wederstaen, ende metterdaet oock dicwils wederstaet, dat hy zijn selfs wedergeboorte gantschelick belet; ende dat het oversulcx in sijn eyghen macht blijft, wedergheboren te worden ofte niet. Want dit en is anders niet dan alle de cracht van de ghenade Gods in onse bekeeringe wech-nemen, ende de werckinghe des almachtigen Gods den wille des menschen onderwerpen, ende dat tegen d’Apostelen, die leeren: Dat wy ghelooven naer de werckinge der cracht zijner sterckheyt. Ende: Dat God het welbehaghen der goetheydt ende het werck des gheloofs in ons vervult met machte. Ende: Dat sijne Goddelicke macht ons alle dinck gegeven heeft dat tot het leven ende de Godsaligheyt noodich is.

IX
Die leeren: Dat de ghenade ende de vrye wille zijn ghedeelige oorsaken, die beyde ‘t samen wercken het begin van de bekeeringe, ende dat de genade in ordre van werckinghe niet en gaet voor de werckinghe van den wille; dat is, dat God niet eer den wille des menschen crachtelick en helpt tot de bekeeringhe dan wanneer de wille des menschen sichselven beweeght ende daer toe bepaelt. Want de oude Kercke heeft dese leere al over langh in de Pelagianen veroordeelt, uyt den Apostel: So en gaet het dan niet naer yemants willen ofte hopen, maer naer Gods ontfermen. Item: Wie scheyt u uyt? Ende wat hebt ghy dat ghy niet ontfanghen en hebt? Ende: Het is God die in u werckt het willen ende het volbrenghen, naer zijn wel-behagen.

HET VIJFDE HOOFT-STUCK DER LEERE,
VAN DE VOLHERDINGE DER HEYLIGEN

Het eerste Artijckel
Die God na zijn voornemen tot de gemeenschap zijns Soons onses Heeren Jesu Christi, roept ende door den H. Gheest weder-baert, de selve verlost Hy wel van de heerschappie ende slavernie der sonde, doch Hy en verlostse in dit leven niet gantschelijck van het vleesch ende het lichaem der sonde.

II
Hier uyt spruyten de dagelijcxsche sonden der swacheyt ende aen de alderbeste wercken der Heyligen cleven oock gebreken. T’welc haer gestadige oorsaecke geeft om hun voor Gode te verootmoedigen, haren toevlucht tot den gecruysten Christum te nemen, het vleesch hoe langer hoe meer door den Geest des ghebets ende heylighe oeffeninghen der Godvruchticheyt te dooden, ende na het perck der volmaectheyt te suchten, totdat sy van dit lichaem des doots ontbonden zijnde, met het Lam Gods in de Hemelen sullen regneren.

III
Uut oorsake van dese over-blijfselen der inwoonende sonde, ende oock van wegen de aenvechtingen der werelt ende des Satans, en souden de bekeerde in die genade niet connen volstandich blijven, so sy in hare eygen crachten verlaten wierden. Maer God is getrouw, die de selve in de ghenade haer eenmael ghegeven, barmhertichlijc bevestight ende ten eynde toe crachtelijck bewaert.

IV
Ende hoewel die macht Godes, waer door Hy de ware geloovige in de genade bevestight ende bewaert, meerder is dan datse van ‘t vleesch soude connen overwonnen werden, soo en werden nochtans de bekeerde niet altijt alsoo van Godt gheleyt ende beweeght, datse in sommighe besondere daden door haer eyghen schult van de leydinghe der genade niet souden connen afwijcken ende van de begeerlijcheden des vleesches verlyt werden, ende de selve volgen. Daerom moeten sy gestadichlijc waken ende bidden, datse niet in versoeckingen geleydt werden. T’welc soo sy niet en doen, soo connen sy niet alleen van het vleesch, de werelt ende den Satan tot sware ende oock grouwelijcke sonden wech-geruckt werden, maer werden oock in der daet door Gods rechtveerdige toelatinge tot deselve somwijlen wechgeruct. Gelijck de droevige vallen van David, Petrus ende andere Heyligen, die ons in de Schriftuere beschreven zijn, bewijsen.

V
Met sodanige grove sonden vertoornen sy God seer, vervallen in schult des doots, bedroeven den H. Geest, verbreken voor een tijdt de oeffeninge des geloofs, verwonden swaerlijc hare conscientie ende verliesen somwijlen, voor een tijdt, het gevoelen der genade, totdat hun, wanneer sy door ernstige boetveerdicheyt op den wech weder keeren, het vaderlick aenschijn Godes op een nieus verschijne.

VI
Want God, die rijck is in barmherticheyt, neemt, nae ‘t onveranderlijcke voornemen der Verkiesinghe, den H. Gheest van den sijnen, oock selfs in droevighe vallen, niet geheel wech, noch laetse so verre niet vervallen, datse van de genade der aen-neminghe, ende van den staet der rechtveerdichmakinghe uytvallen oft datse sondigen ter doodt, of tegen den H. Geest ende, van Hem geheel verlaten zijnde, haerselven in ‘t eeuwige verderf storten.

VII
Want eerstelijc, in sulcke vallen bewaert Hy noch in haer dat sijn onverdervelic zaet, waeruyt sy wedergeboren zijn, opdat hetselve niet en vergae, noch uytgeworpen en werde. Ten anderen vernieuwt Hy haer sekerlijc ende crachtichlijc door zijn woort ende Geest tot bekeeringhe, opdat sy over de bedreven sonden van herten ende nae God bedroeft zijn; vergevinge in ‘t bloet des Middelaers, door ‘t geloove, met een verbroken herte, begeeren ende vercrijgen; de genade Gods, die nu met haer versoent is, wederom gevoelen, sijne ontfermingen ende trouwe aenbidden, ende voortaen hare salicheyt met vreese ende beven dies te neerstiger wercken.

VIII
Alsoo becomen sy dan dit, niet door hare verdiensten ofte crachten, maer uyt de genadige barmherticheyt Gods, dat sy noch gantschelic van het geloove ende de ghenade uytvallen, noch tot den eynde toe in den val blijven, ofte verloren gaen. T’welc, soo veel haer aengaet, niet alleen lichtelic soude connen geschieden, maer ooc ontwijfelijck geschieden soude. Doch ten aensien van God en can ‘t gantschelijc niet gheschieden, dewijle dat noch sijnen raet verandert, noch sijn belofte gebroken, noch de roepinge na sijn voornemen wederroepen, noch de verdienste, voorbiddinge ende bewaringhe Christi crachteloos gemaect, noch de verseghelinge des H. Geestes ver-ydelt ofte vernieticht can worden.

IX
Van dese bewaringe der uytvercorenen tot de salicheyt, ende van de volherdinge der ware geloovigen in ‘t geloove, connen selfs de geloovige versekert zijn, ende sy zijn ‘t oock, na de mate des geloofs, waermede sy sekerlijck gelooven dat sy zijn ende altijt blijven sullen ware ende levendige leden der Kercke, dat sy hebben vergevinge der sonden, ende het eeuwige leven.

X
Ende volghens dien spruyt dese versekertheyt niet uyt eenige byzondere openbaringe, sonder oft buyten het woort geschiet, maer uyt het geloove der beloften Gods, die Hy in zijn woort seer overvloedich tot onsen troost geopenbaert heeft; uyt het getuygenisse des H. Geestes, die mede met onsen geest getuycht dat wy zijn kinderen ende erfgenamen Gods; eyndelinge, uyt de ernstige ende heylige betrachtinge van een goede conscientie ende van goede wercken. Ende soo de uytvercorene Gods desen vasten troost in dese werelt niet en hadden, datse de overwinninge behouden sullen, mitsgaders dit onbedriechlijcke pandt der eeuwiger eerlijckheyt, soo souden sy wesen de ellendichste van alle menschen.

XI
Ondertusschen getuycht de Schriftuere, dat de geloovige in dit leven tegens verscheyden twijfelingen des vleesches strijden ende in sware aenvechtinge gestelt zijnde, dit volle betrouwen des geloofs ende sekerheyt der volherdinghe niet altijdts en ghevoelen. Maer God, de Vader aller vertroostinghe, en laet haer boven haer vermogen niet versocht worden, maer geeft met de versoeckinge een uytcomste; en weckt in haer de versekertheyt der volherdinghe door den H. Geest wederom op.

XII
Doch soo verre ist van daer, dat dese versekertheyt der volherdinge de ware geloovighe hooveerdich ende vleeschelijck-sorgheloos soude maecken, datse daer en teghen een ware wortel zy van nedericheyt, kinderlicke vreese, ware Godsalicheydt, lijdtsaemheyt in allen strijdt, vyerige gebeden, stantvasticheyt in ‘t cruyce ende in de belijdenisse der waerheydt, mitsgaders van vaste blijschap in God; ende dat de overdenckinghe van die weldaet haer zy een prickel tot ernstighe ende gheduerighe betrachtinghe van danckbaerheyt ende goede wercken, ghelijck uyt de ghetuyghenissen der Schriftuere ende de exempelen der Heyligen blijct.

XIII
Wanneer oock het vertrouwen der Volherdinghe wederom levendich wort in dengenen, die van de val weder-opgherecht worden, soo en brenght dat in haer niet voort eenighe dertelheydt ofte onachtsaemheydt der Godsalicheyt, maer een veel grooter sorge om de weghen des Heeren vlijtichlijck waer te nemen, die van te voren bereyt zijn, opdat sy in deselve wandelende, de versekertheyt van hare Volherdinge souden mogen behouden, ende opdat het aenschijn des versoenden Gods (welckers aenschouwinge den Godvruchtigen soeter is alst leven, ende welckers verberginghe bitterder is als de doot), om ‘t misbruyck van sijne vaderlijcke goedertierentheydt niet wederom van haer afgekeert en werde, ende sy alsoo in swaerder quellingen des gemoets en vervallen.

XIV
Ghelijck het God nu belieft heeft dit sijn werck der genade door de predicatie des Evangeliums in ons te beghinnen, alsoo bewaert, achtervolcht ende volbrenght Hy hetselve door het hooren, lesen ende overlegghen van dien, mitsgaders vermaninghen, dreygementen, beloften ende ‘t gebruyck der H. Sacramenten.

XV
Dese leere van de volherdinge der ware geloovigen ende heyligen, mitsgaders van de versekertheyt der selver volherdinge, welcke God, tot Zijns naems eere ende troost der Godvruchtige zielen, in Sijn Woort seer overvloedelic geopenbaert heeft ende in de herten der geloovige in-druct, wert wel van ‘t vleesch niet begrepen, ende wort van den Satan ghehaet, van de werelt bespot, van de on-ervarene ende hypocriten mis-bruyckt, ende van de dwaelgheesten bestreden; maer de Bruyt Christi heeftse altijt als eenen schat van onwaerdeerlicken prijs seer teederlick bemint ende stantvastelicken verdedight. Twelck, opdat sy oock voortaen doe, sal God besorgen, tegen denwelcken geenen raedt en gelt, noch eenich gewelt yets vermach. Welcken eenigen God, Vader, Sone ende H. Geest zy eere ende eerlickheyt in eeuwigheyt. Amen.

VERWERPINGHE VAN DE DWALINGHEN,
ONTRENT DE LEERE VAN DE VOLHERDINGE DER HEYLIGEN

De rechtsinnighe leere verclaert zijnde, verwerpt de Synodus de dwalingen dergenen,

I
Die leeren: Dat de volherdinge der ware gheloovige niet en is een vrucht der Verkiesinge, ofte gave Gods door de doot Christi verworven, maer een conditie des nieuwen verbondts, die de mensche voor sijne peremptoire (gelijck sy spreken) Verkiesinghe ende rechtveerdichmaeckinghe door sijnen vryen wille moet volbrengen. Want de H. Schriftuere ghetuycht, datse uyt die Verkiesinghe volcht ende door de cracht des doots, der verrijsenisse ende voorbiddinghe Christi den uytvercorenen ghegheven werdt: De vercorene hebbent vercreghen, ende de andere zijn verhart gheworden. Item: Die sijnen eygenen Sone niet ghespaert en heeft, maer heeft hem voor ons allen overghegheven, hoe soude Hy ons niet met hem alle dinc schencken? Wie sal de uytvercorene Gods beschuldighen? God ist, die rechtveerdich maeckt. Wie is hy die verdoemt? Christus is voor ons ghestorven; jae veel meer, die oock opgeweckt is, welcke oock ter rechterhant Gods is, welcke ooc voor ons bidt. Wie sal ons van de liefde Christi scheyden?

II
Die leeren: Dat God den geloovighen mensche wel voorsiet met genoechsame crachten om te volherden, ende bereydt is de selve in hem te bewaren soo hy sijn ampt doet; doch als nu die dinghen, die noodich zijn om in ‘t gheloove te volherden, ende die God ghebruycken wil om ‘t geloove te bewaren, al schoon in ‘t werck gestelt zijn, dat het dan noch altijts hanght aen het believen van de wille datse volherde oft niet volherde. Want dit gevoelen begrijpt in sich een openbare Pelagianisterie; ende als het de menschen wilt vry maecken, so maeckt het deselve roovers van Gods eere; tegen de geduerige over-een-stemmingen der Evangelischer leere, die den mensche alle stoffe van roemen beneemt ende den lof deser weldaet de ghenade Gods alleen toe-schrijft, ende teghen den Apostel welcke getuyght: Dat het God is, die ons tot den eynde sal verstercken om onstraffelick te zijn in den dach onses Heeren Jesu Christi.

III
Die leeren: Dat de ware geloovige ende herborene niet alleen connen van ‘t rechtveerdichmaeckende gheloove, Item, van de ghenade ende salicheyt gantschelick ende eyndelick uytvallen, maer oock dickmael metterdaet van de selve uytvallen, ende inder eeuwigheyt verloren gaen. Want dese meyninge maeckt de ghenade, rechtveerdichmaeckinghe ende weder-gheboorte ende gheduerighe bewaringhe Christi crachteloos, teghen de uytgedrucktte woorden des Apostels Pauli: Soo Christus voor ons gestorven is doe wy noch sondaers waren, soo sullen wy dan, nu door sijn bloet gherechtveerdicht, veel meer door hem van den toorn behouden werden. Ende tegen den Apostel Joannes: Soo wie uyt God geboren is, die en doet geen sonde, want sijn saet blijft in hem ende hy en can niet sondigen, want hy is uyt God gebooren. Oock tegen de woorden Jesu Christi: Ick gheve mijne schapen het eeuwighe leven ende sy en sullen niet vergaen in der eeuwigheydt, ende niemant en salse uyt mijne handt rucken. De Vader, diese my gegeven heeft, die is meerder dan alle, ende niemant en canse uyt mijns Vaders handen rucken.

IV
Die leeren: Dat de ware geloovige ende herborene connen sondighen de sonde totter doodt, oft tegen den H. Geest. Dewijle deselve Apostel Johannes, nadat hy in ‘t 5. Cap. sijnes eersten Sendtbriefs vers 16 ende 17 van de ghene, die tot der doot sondigen gesproken hadde ende verboden voor de selve te bidden, terstont in ‘t 18 vers daer by voeght: Wy weten, dat soo wie uyt God geboren is, die en sondicht niet (verstaet met sulcken sonde), maer die uyt God geboren is bewaert hem selven, ende die boose en ghenaeckt hem niet.

V
Die leeren: Dat men gheen sekerheydt van de toecomende volherdinghe in dit leven can hebben sonder besonder openbaringhe. Want door dese leere wort den vasten troost der ware geloovighe in dit leven wech genomen, ende de twijffelingen der Paus-ghesinde in de Kercke weder inghevoert; daer de H. Schriftuere dese seeckerheyt deurgaens treckt, niet uyt een besondere ende buyten-ordinaire openbaringe, maer uyt de eygen merck-teeckenen der kinderen Gods ende uyt de seer stantvastige beloften Gods. In sonderheyt den Apostel Paulus: Geen creatuere can ons scheyden van de liefde Gods, welcke is in Jesu Christo onsen Heere. Ende Johannes: Want wie sijne geboden hout, die blijft in Hem, ende hieraen bekennen wy dat Hy in ons blijft, uyt den Geest die Hy ons ghegheven heeft.

VI
Die leeren: Dat de Leere van de versekertheydt der Volherdinge der salicheyt, uyt haer eygen aert ende natuere is een oorkussen des vleesches; ende de Godvruchticheyt, goede zeden, gebeden ende andere heylige oeffeningen schadelick; maer daer-en-tegen, dat het prijselijck is daeraen te twijfelen. Want dese betoonen, dat sy de cracht der Godlicker genade ende de werckinghe des inwoonenden H. Geestes niet en kennen. Ende wederspreken den Apostel Joanni, die het teghen-deel met uytghedruckte woorden leert in zijnen eersten Sentbrief, c. 3 : 2: Alderliefste, nu zijn wy kinderen Gods, ende het en is noch niet gheopenbaert wat wy wesen sullen; maer wy weten, als Hy sal gheopenbaert zijn, dat wy Hem sullen gelijck wesen, want wy sullen Hem sien ghelijck Hy is. Ende een yegelijck die dese hope op Hem heeft, die reynicht hem selven, gelijck Hy reyne is. Daerenboven werden dese wederleyt door de exempelen van de Heyligen des ouden als des nieuwen Testaments, dewelcke, alhoewelse van hare volherdinge ende salicheydt seker waren, nochtans in de gebeden ende andere oeffeningen der salicheydt geduerich zijn geweest.

VII
Die leeren: Dat het gheloove derghener, die maer voor een tijd ghelooven, van ‘t rechtveerdichmaeckende ende salichmaeckende gheloove niet en verschilt, dan alleen in de gheduericheydt. Want Christus selve, Matt. 13 : 20 ende Luc. 8 : 13 ende volgens, stelt merckelijck daer beneven noch dryderley onderscheydt tusschen degene, die maer voor een tijt gelooven ende de ware geloovige, als hy seyt, dat gene het saet ontfanghen in een steenachtighe aerde, maer dese in een goede aerde oft goet herte; dat gene sonder wortel zijn, maer dese een vaste wortel hebben; dat gene vruchteloos zijn, maer dese hare vruchte, in verscheyden mate, met stantvasticheydt ofte volstandicheyt voortbrenghen.

VIII
Die leeren: Dat het niet ongherijmt zy, dat de mensche, sijn eerste weder-geboorte verloren hebbende, wederom van nieus, jae menichmael weder-gheboren werde. Want desen loochenen door dese leere de onverderflijcheydt des zaets Gods, waerdoor wy weder-gheboren werden. Tegens het getuyghenisse des Apostels Petri: Ghy die weder-gheboren zijt, niet uyt verganckelicken, maer uyt onverganckelicken zade.

IX
Die leeren: Dat Christus nergens gebeden heeft, dat de gheloovighe in ‘t gheloove onfeylbaerlick souden volherden. Want sy wederspreken Christo selfs, dewelcke seyt: Ick hebbe voor u ghebeden, Petre, dat u gheloove niet af en late. Ende den Evangelist Joanni, de welcke getuygt, dat Christus niet alleen voor d’Apostelen, maer oock voor allen den genen, die door haer woort ghelooven souden, gebeden heeft: Heylighe Vader, bewaertse in uwen name. Item: lek en bidde niet dat Ghy hen uyt de werelt neemt, maer dat Ghy hen bewaert van den boosen.

Gepubliceerd in juni 2008