Een gedeelde God

n.a.v. Christopher Catherwood, Een gedeelde God. Verschillen tussen islam, christendom en jodendom, Kampen 2008

Drie monotheïstische godsdiensten
Veel christenen weten niet hoe hun eigen geloof zich verhoudt tot de twee andere grote monotheïstische godsdiensten, het jodendom en de islam. In Europa zijn we al gewend geraakt aan de vele miljoenen moslims die zich er de afgelopen halve eeuw gevestigd hebben. Maar Amerikanen merkten in de praktijk weinig van de aanwezigheid van andere religies, omdat de moslims die daar wonen – dat zijn er weinig – goed geïntegreerd zijn. De catastrofale gebeurtenissen van 11 september 2001 brachten hier voorgoed verandering in. Er is een verwrongen beeld van de islam ontstaan.

Geen werkelijk verschil?
Na 9/11 werd benadrukt dat jodendom, christendom en islam de drie Abrahamitische godsdiensten zijn. Het was begrijpelijk dat president George W. Bush in een moskee vlak na 9/11 verklaarde dat de islam een religie van vrede is. Dit is inderdaad het geval voor veel moslims vandaag de dag, zeker voor hen die goed geïntegreerd zijn in de Verenigde Staten. In Europa gaat deze integratie veel moeilijker. Maar het probleem is dat veel leken vervolgens beweren dat er geen werkelijk verschil is tussen de drie grote godsdiensten die in één God geloven. Dat is echter niet waar. Dit boek is geschreven met de vraag: welk geloof is waar en waarom?

Pluralisme en absolute waarheid
Het is niet populair om in onze pluralistische en postmoderne tijd te suggereren dat er maar één ware godsdienst is. “Ik ben een groot voorstander van interreligieuze vrede, (…) maar ik geloof dat iemand deze inspanningen tot vrede kan steunen en tegelijkertijd kan beamen dat één godsdienst – het christendom – absoluut waar is. (…) Het zijn vaak diegenen die geen enkele godsdienst aanhangen die gebelgd zijn over de claims van absolute waarheid”.

Zonde
Miljoenen gelovigen, diegenen die wandaden begaan meegeteld, houden vast aan een versie van hun godsdienst waarvan zij geloven dat die absoluut waar is. Daarom zal een soft idee in de trant van “we geloven eigenlijk allemaal hetzelfde” niet de vrede brengen waarnaar we allemaal verlangen. Één van de centrale leerstukken uit de Bijbel, dat overigens ontbreekt in de islam, is dat van de zonde. Zolang er zonde is, kan er geen werkelijke en duurzame vrede zijn.

Abraham
Abraham – volgens Hebreeën een schitterend geloofsvoorbeeld – was een man met veel menselijke zwakheden en fouten. We kunnen ons gemakkelijk identificeren met zijn vele worstelingen. Het is opmerkelijk hoe diepgaand de bijbelse verhalen in ethisch opzicht zijn. Verhalen uit diezelfde tijd zijn heel anders: daar gebeuren dingen zonder moreel commentaar. In de Bijbel vinden we het leven van Abraham beschreven én Gods commentaar erop. Dit is een unieke eigenschap van het Oude Testament.

Koran anders
Abraham kwam uit de omgeving die we nu kennen als Irak. Hij was een Semiet, een raciale groep waar tot op de dag van vandaag zowel joden als Arabieren en sommige Ethiopiërs bij horen. Ur was de hoofdstad van een groots, hoogontwikkeld en deels geletterd rijk, Soemerië. God droeg Abraham op Izak te offeren. Het bijzondere was dat God een ander offer gaf – een blik vooruit op het offer van Christus. De Koran verandert het verhaal echter en legt Hagars zoon Ismaël op het altaar in plaats van Izak. En dit verhaal is niet het enige waarin de Koran dingen verandert. Het Oude en Nieuwe Testament zijn geordende vertellingen; de verhalen hebben een begin, een midden en een eind. Het punt is dat de hoofdstukken (of soera’s) van de Koran niet geordend zijn naar onderwerp of verhaal, maar naar lengte.

Geen verbond in de Koran
Moslims geloven ook in het belang van Mozes, of Musa, zoals hij in het Arabisch genoemd wordt. De Koran bevat ook een rechtssysteem dat mensen vertelt hoe ze moeten leven. Maar hij zegt niets over een verbond, over een relatie tussen een persoonlijk te kennen God en Zijn volk. Voor moslims bestaat er gewoonweg geen enkel verbond, en dat is een essentieel verschil. In het Oude en Nieuwe Testament wordt de relatie tussen God en Zijn volk in de analogie van het huwelijk gezet; dit is uniek.

Monotheïsme
Henotheïsme is de idee dat elk volk maar één god zou moeten vereren in plaats van verschillende goden. De oude Egyptenaren hadden vele goden. De ketterse farao, zoals Achnaton soms genoemd wordt, gaf er maar één voor in de plaats, de Aton (de zonneschijf). Maar er was nog altijd geen universeel monotheïstisch concept dat suggereerde dat alle andere volken ook Aton moesten gaan vereren. Dus toen de Israëlieten stelden dat hun God de enige was, waren zij vernieuwers zonder weerga in de geschiedenis. Vanuit theologisch perspectief is het de ware God Die Zichzelf openbaart aan een uitverkoren volk, en zo moeten we dit zien.

Waar zijn al die goden?
Waar vinden we in onze eeuw nog aanbidders van Zeus, Jupiter, Baäl, Isis of Wodan? Maar er zijn nog altijd miljoenen joden en het christendom is de grootste godsdienst in de wereld van vandaag. De wending naar het secularisme in de 20e eeuw en de gemengde huwelijken met niet-joden hebben meer schade toegebracht aan de godsdienst van het joodse volk dan alle Assyrische heersers, Seleucidische koningen, kruisvaarders en nazi’s bij elkaar. Veel joden zijn vandaag de dag ongelovig, maar terwijl velen hun jodendom verliezen door gemengde huwelijken, blijven ook veel joodse groepen, vooral in Amerika, loyaal aan de theologisch conservatieve vormen van de joodse godsdienst.

Christendom en Christus
Het christendom is de enige monotheïstische godsdienst die naar zijn grondlegger, Jezus Christus, is genoemd. Jodendom is genoemd naar een volk, de joden. Islam is Arabisch voor ‘onderwerping’ en is dus een theologische aanduiding. De verbinding tussen christen en christendom is het allerbelangrijkste. Dat maakt de christelijke religie uniek. In deze godsdienst draait het om een persoon, en niet primair om allerlei regels over hoe je zou moeten leven.

Persoonlijke band met God
Alleen het christendom heeft de leer van de drie-eenheid. In het jodendom en de islam wordt men gered door gehoorzaamheid aan de wet. Het idee God persoonlijk te kennen is afwezig binnen de islam. Men vindt het soefisme syncretisch, want het lijkt elementen te ontlenen aan de middeleeuwse christelijke monastieke traditie en waarschijnlijk ook aan het boeddhisme. In zowel het jodendom als de islam wordt niemand gered door een persoon. Men komt in de hemel door zijn eigen rechtvaardige daden en het doen van de wet.

Genade, verzoening en vergeving
De joden worden niet door Abraham gered. Ook de moslims worden niet gered door wat Mohammed tijdens zijn leven deed. Genade is het onderscheidende kenmerk van het christendom, hoewel dat impliciet ook al in het Oude Testament aanwezig is. Het geboorteverhaal van Jezus is zeer bijzonder en uniek; we kennen de verhalen van het volwassen leven van Abraham en Mohammed, maar niet de details van hun geboorte. De idee van verzoening, van het offer voor de zonde, is nadrukkelijk aanwezig in het Oude Testament. Maar dit offer moest telkens opnieuw gebracht worden. Met Christus is het eens en voor altijd voor iedereen genoeg. Verzoening en vergeving zijn totaal onbekend in de islam.

Mensen van het Boek
In tegenstelling tot het jodendom menen christenen dat Gods openbaring nu compleet is. En in tegenstelling tot de islam menen zij dat de openbaring een persoon is en niet een rechtssysteem. Moslims noemen joden en christenen de “mensen van het Boek”, daarom hebben ze een bijzondere status binnen de islam. In ons leerstuk van de sola scriptura lijken we inderdaad sterk op de joden en de moslims.

Botsing van beschavingen
Één van de bekendste theorieën over de internationale betrekkingen is de clash of civilizations, uitgewerkt door Samuel P. Huntington. Volgens hem zou religie een belangrijke rol gaan spelen in conflicten. Hij meende in het bijzonder dat de islam ‘bloedige grenzen’ kent en dat een botsing tussen de islamitische wereld en het christelijke Westen onvermijdelijk was. Op 9/11 dachten hij en vele anderen dat deze theorie werkelijkheid werd. Osama bin Laden gelooft op een bepaalde manier ook in deze theorie. Hij zet de wereld van het geloof, de dar al-islam, tegenover die van het ongeloof, de dar al-harb, een wereld die geleid wordt door de tot kruistochten geneigde Verenigde Staten.

De wereld wordt steeds religieuzer…
De islam verbindt kerk (moskee) en staat. Bin Laden en anderen zien de hele islamitische wereld – de umma – als één reusachtige moslimstaat. Het herstel van het kalifaat, het grote islamitische rijk van de 7e tot de 20e eeuw, is één van hun expliciete doelen. Politiek gezien kent dit idee grote problemen. Want wat is het Westen? Denken we nu werkelijk dat Amerika en Frankrijk hetzelfde zijn? Fransen en Amerikanen zouden dat in alle toonaarden ontkennen. Een ander probleem is de ‘secularisatiethese’, dat bij de voortgaande ontwikkeling en modernisering van de wereld de religie zou verdwijnen. Nu slikken dezelfde experts hun woorden in! De wereld wordt namelijk alleen maar religieuzer! Dat niet alleen, de religie die zich het snelst verspreidt, is het christendom, de godsdienst waarvan sociologen zeiden dat die spoedig zou verdwijnen.

…Behalve West-Europa
Alleen West-Europa lijkt wat dit betreft een uitzondering. Daar is het christendom sterk in verval, en grote gebieden van Europa zijn wat het aantal christenen betreft veel dunner bevolkt dan grote delen van Afrika. Europa heeft tegenwoordig zendelingen nodig. Grote delen van het zogenaamd christelijke Westen zijn dus alles behalve christelijk! Alleen de Verenigde Staten past in het patroon van het ‘christelijke Westen’. Hoewel de Amerikaanse evangelicale beweging indrukwekkend krachtig is, zien veel leden in Amerika dat veel somberder in. Zij beweren dat het heel moeilijk is om een land met zo’n hoog abortuscijfer (1,3 miljoen abortussen per jaar) als een christelijk land te zien.

Scheiding kerk en staat
Gods volk vormt een kerk en niet een of andere staat. Terwijl Bin Laden en de zijnen alle moslims tot een politiek-geestelijke eenheid wil smeden, kunnen wij dat niet met de westerse wereld doen. Wij hebben scheiding tussen kerk en staat. Dit alles betekent dat elke theorie die een ‘christelijk’ Westen tegenover een ‘islamitisch’ Oosten zet theologisch zeer problematisch is, vooral nu de kerk sterker wordt in niet-Westerse landen. Het westen wordt hoe langer hoe meer seculier, en christenen wonen vaak in landen waar ze een vervolgde minderheid vormen. De islam zoekt bekeerlingen in dezelfde gebieden waar de kerk groeit. Wanneer we dit vanuit theologisch oogpunt bekijken, dan is dat zeker niet toevallig. In veel gebieden in de wereld zijn mensen verblind door materialisme en een seculier en egocentrisch wereldbeeld. De moderniteit is in dergelijke gebieden vaak de vijand van de kerk. In het grootste deel van de wereld zijn gewone mensen echter nog altijd religieus aangelegd.

Breuklijnen in Nigeria en Indonesië
Breuklijnen, gebieden waar christendom en islam elkaar geografisch overlappen, zijn er in Nigeria en Indonesië. Vaak vinden de gruwelijke botsingen plaats juist in die Nigeriaanse provincies waar een moslimmeerderheid de islamitische wet, de sharia, wil invoeren. Sommige gematigde moslims verafschuwen dit alles. Terwijl de huidige president van Iran gezien wordt als een islamitische extremist, wijst een voormalige Iraanse president, Mohammed Khatami, een onderdrukkende en gewelddadige benadering af. Toen hij aan de macht was, probeerde hij (vaak tevergeefs) het land te liberaliseren.

Gedeelde strijd
Wanneer het om ethische kwesties gaat, zoals abortus, dan staan moslims vaak aan dezelfde kant als christenen. Francis Schaeffer noemde dit gedeelde strijd, en we mogen dankbaar zijn dat christenen in veel van dit soort zaken niet alleen vechten tegen de toenemende decadentie. Kijken we echter naar de mondiale situatie, dan is de islam in heel de wereld net zo’n geestelijke rivaal van het christendom als het materialisme in het Westen. We zijn in het Westen zo gewend geraakt aan de postmoderne brij dat we vergeten hoeveel mensen er nog zijn die, net als christenen, geloven in de idee van absolute waarheid.

Islam godsdienst van de macht
Er is dus een botsing in de wereld. Het is een botsing tussen hen die weten dat alleen het christendom de ene ware godsdienst is en hen die beweren dat alleen hun alternatief waar is. Wat dit betreft zijn christenen sterk in het voordeel: vervolging belemmerde nooit de groei van de kerk, integendeel. De Koran echter veronderstelt dat er een islamitisch regime aan de macht is. Pas de laatste decennia worden moslims werkelijk vervolgd vanwege hun godsdienst. Niet door christenen, maar vaak door extremistische bendes in landen als India, waar ultranationalistische hindoes zonder onderscheid moslims en christenen hebben gedood. Christenen en vooral joden zijn in de geschiedenis steeds vervolgd. Maar in beide gevallen is er sprake van een persoonlijke relatie met God.

Jongste van de drie
De islam is de jongste van de drie monotheïstische, Abrahamitische godsdiensten (in de 7e eeuw gesticht). Voor hen is Mohammed Gods laatste boodschapper, en in plaats van een nieuwe godsdienst te stichten openbaarde hij Gods ware boodschap, waardoor hij de eeuwenoude joodse en christelijke interpretatie corrigeerde. Het is belangrijk niet de fout te maken door hun religie ‘mohammedanisme’ te noemen. Voor moslims is Mohammed de laatste profeet, maar hij was allerminst goddelijk.

Historiciteit van de islam
Critici van het christendom, zoals de voormalige non Karen Armstrong, geven de islam een speelruimte die ze nooit zouden geven aan de godsdienst die ze van binnenuit hebben gekend en nu verwerpen. Tot voor kort hebben de moslims weinig te maken gehad met onenigheid over de historiciteit van hun godsdienst. In de afgelopen jaren heeft er wat dit betreft een grote verandering plaatsgevonden. Er is maar heel weinig, bijna geen, vroeg materiaal uit de eerste hand waarmee de islamitische claims van historische authenticiteit gecontroleerd kunnen worden. Er zijn lang niet zoveel oude kopieën van de Koran als van de vroegste versies van de christelijke evangeliën. De jonge islam lag in werkelijkheid dichter bij een uitzonderlijke Arabische versie van het jodendom dan bij die zelfstandige en totaal andere godsdienst die we tegenwoordig kennen. We hebben nu in feite te maken met een ontwikkelde islam uit latere eeuwen, die teruggelezen wordt, waarbij het verhaal over de oorsprong is veranderd om het te laten passen.

Niet onnodig discussiëren of beledigen
We moeten niet gaan discussiëren over de oorsprong van de islam. Wij vinden het ook niet prettig als iemand beweert dat Christus alleen maar mens was en nooit een wonder heeft gedaan. Ook al kreeg Mohammed inderdaad in 610 zijn openbaringen, ze kwamen niet van God. Op alle fronten contrasteert de sunnah, het leven van Mohammed, sterk met het leven van Jezus Christus. We moeten Mohammed nooit beledigen; dat helpt de evangelisatie niet. Tact is een betere getuige dan venijn. We moeten blijven openstaan voor de historiciteit van de vroege islam, waaronder het leven van Mohammed, omdat we met de ontkenning of bevestiging daarvan niets belangrijks winnen. Het gaat uiteindelijk alleen maar om de waarheid van wat hij gezegd heeft en het contrast tussen zijn leven en dat van Jezus.

De Koran
Een historicus beschreef Mohammed eens als Jezus en Karel de Grote ineen. Mohammed was volgens de islamitische overlevering analfabeet. De Koran is echter geschreven in het allerbeste klassieke Arabisch. De moslims geloven dat Mohammed de woorden via Gabriël direct van God ontving. De vraag of de Koran al sinds de eeuwigheid bestond, was in de vroege islam een belangrijke theologische kwestie. Sommigen denken dat de Koran in werkelijkheid vele decennia na Mohammeds dood is geschreven. Maar zelfs als alles in korte tijd tot Mohammed kwam, dan nog blijven we de Bijbel alleen zien als Gods laatste geïnspireerde en gezaghebbende Woord.

Arabisch
In zekere zin lijkt de Koran op een boek dat door een commissie is samengesteld: de Koran is geordend op basis van lengte en niet op basis van thema. De kortere soera’s volgen op de langere. Het gevolg is dat thema’s verschijnen en verdwijnen. En de handige thematische registers in westerse vertalingen worden in de moslimwereld gewantrouwd. Daar komt nog bij dat moslims alleen de originele Arabische versie legitiem vinden. En dat terwijl de meeste moslims in onze tijd niet Arabisch zijn, maar inwoners van Maleisië, Indonesië, Pakistan en andere Aziatische landen. Voor hen is de Koran in een vreemde taal geschreven.

Drie-eenheid verkeerd begrepen
Westerse geleerden denken dat Mohammed het Oude Testament moet hebben gehoord via de vele joodse handelaren die op het Arabische schiereiland woonden. Ze speculeren over de mogelijkheid of hij soms een ongewone versie van de christelijke leer heeft gehoord via de connecties tussen Arabië aan de ene kant van de Rode Zee en Ethiopië aan de andere kant. De Ethiopische kerk stond onder invloed van veel ketterijen, waaronder het denkbeeld dat Jezus niet helemaal goddelijk was. Mohammed heeft de complexiteit van de triniteitsleer nooit kunnen begrijpen. In de Koran wordt de drie-eenheid verkeerd weergegeven: het spreekt over de Vader, de Zoon en Maria in plaats van de Heilige Geest.

Dezelfde God?
Vereren joden, christenen en moslims allemaal dezelfde God? Allah, de naam voor God in de Koran, is enkel de Arabische naam voor God. Arabische christenen bidden tot Allah. Als we alleen afgaan op de naam, dan is het antwoord ‘ja’. Theologisch ligt het allemaal echter wat complexer. God verhoort de gebeden van iedereen die Hem aanroept, maar Hij verhoort ze in de naam van Zijn Zoon, Jezus Christus. Het is niet politiek correct om dit te zeggen. Maar de meeste moslims geloven omgekeerd hetzelfde.

De Koran is een wetboek
De evangeliën gaan over Jezus, een verhaal dat volledig om één persoon draait. De Koran is een wetboek, waarvan de meeste woorden door God Zelf gesproken zouden zijn. Hoewel Mohammed het doorgeefluik voor het boek was, gaat het zeker niet over hem. Dit is een cruciaal verschil. De Koran is een wetboek: het vertelt hoe je moet leven. Het Nieuwe Testament bevat genoeg aanwijzingen over hoe je vroom kunt leven, maar het is bovenal een biografie: het verhaal van Jezus. Een concept van een relatie of de zekerheid van redding kent de islam niet (hoewel het soefisme, de mystieke versie van de islam, hier wel een invulling aan probeert te geven). Onze godsdienst draait om een persoon, en onze relatie met God is daarom ook persoonlijk.

Het soefisme
Als de onbuigzame moslims het roer overnemen, dan worden de heiligdommen van de soefi’s vaak als eerste vernietigd. De sjiitische stroming binnen de islam, vooral aanwezig in Iran en het zuiden van Irak, kent varianten die lijken op het soefisme. De siitische islam staat sowieso meer open voor mystiek dan de dominerende soennitische. Het is belangrijk om met betrekking tot het soefisme te onthouden dat trouwe volgelingen gewoonlijk niet in geweld geloven. Veel moslims verafschuwen geweld net zo als wij, al zullen moedige christenen die vechten tegen de vervolgingen van christenen in strenge moslimlanden deze stelling misschien niet onderschrijven.

Geen zonde maar schaamte
Zonde is als concept totaal afwezig in de Koran. Er is geen idee van een relatie met God, van zonde die de band verbreekt en de noodzaak van een redder die de zondige mensheid verzoent. Sociologen spreken vaak van een schaamtecultuur in de islamitische wereld, waarbinnen schande, vooral onder de eigen verwanten, de zwaarste overtreding is. Soms is het goed om kwaad te doen als dat de eer van de stam beschermt en zo schande voorkomt. Dit is niet typisch islamitisch; andere Aziatische culturen kennen de schaamtecultuur ook. Moslims geloven dat de sharia direct van God komt. Het is de kern van de Koran. Door mensen bedachte wetgeving, figh, komt voor vrome moslims nadrukkelijk op de tweede plaats. Ze beschouwen moslimlanden die westerse rechtssystemen introduceren, zoals Egypte en Algerije, als verraders van de ware islamitische weg.

De splinter en de balk
Westerlingen hebben de neiging om te blijven hangen bij de gruwelijke kanten van de wetgeving in de Koran, zoals het afhakken van de handen als straf voor diefstal. In de eerste plaats zijn dergelijke barbaarse praktijken nog maar betrekkelijk kort verboden, vooral in Europa. In de tweede plaats zijn dergelijke geboden slechts een klein deel van een veel groter wetboek dat allerlei details bevat, van hoe vaak men moet bidden tot hoe men handel moet drijven.

De vijf zuilen
Wij christenen moeten ook niet vergeten dat we zelf vaak geneigd zijn tot farizeïsme. We moeten ons altijd bewust zijn van de gelijkenis over de splinter en de balk als we met mensen praten die onder de dwang staan van het legalisme. De vijf zuilen van de islam, de kernpunten van de Koran, zijn ook wezenlijk legalistisch. Dit zijn: geloof (iman), verwoord in een geloofsbelijdenis (shahadah), de vijf dagelijkse gebedstrijden (salat), het geven van de aalmoezen (zakat), het vasten tijdens de heilige maand van ramadan (saum) en de pelgrimsreis naar Mekka (hadj). Sommige radicale moslims uit een vroege periode hebben hieraan nog een zesde zuil toegevoegd: de jihad.

Elkaar tegensprekende soera’s
De exegese van de Koran is niet makkelijk. Één van de problemen van de Koran is dat sommige soera’s elkaar lijken tegen te spreken (vrijzinnige theologen beweren van de Bijbel hetzelfde, dus moeten we voorzichtig zijn in hoe we dit punt ter sprake brengen tijdens een ontmoeting met moslims). Gematigde moslims citeren vaak de soera: “Religie kent geen dwang”. Extremisten, zoals aanhangers van Al-Qaida, citeren vaak wat het “zwaardvers” genoemd wordt, daarin staat de opdracht om “de ongelovigen te doden”.

Jihad
Jihad betekent letterlijk ‘strijd’, maar kan worden geïnterpreteerd als heilige oorlog (ook wel de uiterlijke jihad genoemd) of als een persoonlijke strijd tegen de verleidingen (de innerlijke jihad). Vraag aan gematigde moslims van vandaag wat zij bedoelen met jihad, en zij zullen zeggen dat het de innerlijke, persoonlijke strijd is om een betere moslim te worden. Hier zijn ze het dichtst in de buurt van de christelijke heiligingsleer.

Moslims in Europa

Hadith en soenna
Hoewel het waar is dat het binnen de islam om de leer van de Koran draait, hebben moslims nog twee andere bronnen voor religieus onderricht en wetgeving. De eerste bron is de hadith: verhalen over wat Mohammed heeft gezegd, gedaan en goedgekeurd, door de jaren heen verzameld en lang na zijn dood in verschillende verzamelingen bij elkaar gezet. Veel van de verklaringen van Al-Qaida zijn gebaseerd op de hadith in plaats van de Koran. De tweede bron is de soenna, het leven van Mohammed, die ook weer gebaseerd is op de mondelinge overlevering nadat de Koran was geschreven.

Soennieten en sjiieten
In 680 splitste de islamitische wereld zich in de soennitische moslims (tegenwoordig 85 procent) en de sjiitische minderheid (15 procent). Het twistpunt was in beginsel meer politiek dan religieus van aard. De sjiitische minderheid stond erop dat de lijn van opvolgers van Mohammed, kaliefen, alleen uit zijn directe afstammelingen mochten komen (uit het huwelijk van zijn dochter Fatima met zijn neef Ali). De soennieten meenden dat ieder die gekozen werd door de islamitische gemeenschap kalief kon worden. Tegenwoordig hebben de soennieten en sjiieten verschillende verzamelingen van de hadith.

Tenietdoening van sommige soera’s
Binnen de soennitische islam zijn er nu vier rechtsscholen die op verschillende manieren de moslimwetten interpreteren. Hoewel de vergelijking niet helemaal opgaat, lijkt het toch wel op hoe het jodendom bouwt op zowel de grote hoeveelheid Talmoedische literatuur als op het Oude Testament. En tijdens de Reformatie was één van de belangrijkste kwesties de vraag of de Schrift alleen genoeg is. Een controversieel leerstuk over de Koran is de tenietdoening: dit betekent dat sommige soera’s uit de Koran tenietgedaan worden door soera’s die later kwamen. Daarom kan een gematigde moslim serieus geloven dat het tijdperk van de gewelddadige jihad nu werkelijk voorbij is.

Verschil tussen Mohammed en de Heere Jezus
Sommige christenen hebben ervoor gekozen om Mohammed aan te vallen op zijn moraliteit. Zij gebruiken daarbij de vele vrouwen die hij had, en de jonge leeftijd van één van hen, Aïsja. Dit ervaren moslims als beledigend, en alleen daarom al moet deze aanpak vermeden worden. Maar juist het deel van het leven van Mohammed waar alle moslims het over eens zijn, vormt het werkelijke verschil tussen Mohammed en Jezus. Omdat moslims het erover eens zijn dat Mohammed inderdaad een militair leider was die de karavanen en handelsposten van zijn vijanden aanviel, staan christenen wat dit betreft sterk als ze Mohammed en Jezus willen vergelijken.

Militair, politiek en geestelijk leider
Mohammed was een militair, politiek en geestelijk leider ineen. Jezus is de Vredevorst. Sommige delen van de wereld, waaronder Indonesië, het grootste moslimland ter wereld, bekeerden zich tot de islam door zending, en niet door het zwaard (christenen moeten niet vergeten dat maar een klein deel van de islamitische wereld moslim is geworden door oorlogsvoering). Niemand bestrijdt de militaire kant van Mohammeds leiderschap. Een andere erfenis die hij naliet aan de islamitische wereld, is dat hij verbindt wat wij in het Westen ‘kerk en staat’ noemen. Naar analogie van de middeleeuwen: Mohammed was zowel paus als keizer.

Godsdienstvrijheid vroeger
Joden en christenen hadden godsdienstvrijheid in de nieuwe dar al-islam, het huis/gebied van de islam. Christenen moeten nu toegeven dat de joden onder de middeleeuwse islam veel beter af waren dan onder het Europese christendom. Hoewel de Armeense christenen nog vrij recent in de 20e eeuw werden afgeslacht, is er nooit een islamitische equivalent van de holocaust geweest. Evangelisatie was ten strengste verboden. Dit leidde tot een naar binnen gerichte en bijna onderdanige christelijke bevolkingsgroep, waardoor de eens zo levendige kerken van Noord-Afrika en het Midden-Oosten geestelijk uit elkaar vielen.

Moslims in Europa
Het gebrek aan tolerantie is een smet op veel van de overwegend islamitische samenlevingen in de wereld van vandaag. Bijvoorbeeld in Saudi-Arabië, het geestelijke thuisland van Osama Bin Laden, staat op bekering tot het christendom de doodstraf. Sinds de dood van Mohammed is op het Arabische schiereiland de openlijke beoefening van elke andere godsdienst dan de islam niet toegestaan. De grote joodse gemeenschappen van de 7e eeuw zijn allang verdwenen. Vrijheid van godsdienst is niet wederzijds. Christenen in Egypte hebben minder mensenrechten dan de moslims in Amerika.

Christendom begon als vervolgde godsdienst
De kwestie van moslims in Europa staat hoog op de politieke agenda. In wezen zijn de moslims sinds de islamitische veroveringen van de 7e eeuw niet gewend om in landen te leven waar zij een minderheid zonder politiek gezag zijn. Voor christenen is het nooit echt een probleem geweest om in vergelijkbare omstandigheden te leven. Het christendom werd in de eerste eeuwen hevig vervolgd. Het was een illegale en ondergrondse godsdienst. Het christendom en het jodendom hebben altijd overleefd, ongeacht de omstandigheden, maar tot aan de 21e eeuw gold dat niet voor de islam.

Het huis van het maatschappelijk contract
Volgens sommige moderne Koranexegeten geeft Mohammed nog een derde mogelijkheid: het huis van het maatschappelijke contract, dar al-suhl. Volgens experts kreeg Groot-Brittannië deze status van islamitische rechtsgeleerden, vanwege zijn ontspannen immigratiebeleid Deze status is in 2004 echter door een paar moslimleiders van de harde lijn ingetrokken, hoogstwaarschijnlijk omdat Britse troepen in Irak tegen soennitische moslimrebellen vochten. Het zou kunnen dat de opheffing van deze contractstatus geleid heeft tot de gruweldaden die op 7 juli 2005 in Londen gepleegd werden.

Eens islamitisch land, altijd
Andere moslims geven de voorkeur aan de idee van het huis van de vrede, dar al-salaam. In een dergelijke omgeving zou iedereen vredig met de ander kunnen samenleven. Sommige moslims, bijvoorbeeld in Canada, willen een bijzondere wettelijke uitzondering zijn in het Canadese recht, waardoor zij onder de sharia, het islamitische recht, in plaats van onder het Canadese recht zouden mogen leven. Westerse landen verschillen in hoeveel ruimte ze aan moslims geven. In Frankrijk mogen moslimmeisjes op school geen hijab, hoofddoek, dragen. Volgens sommige Koraninterpretaties is een land voor altijd dar al-islam als het dat eenmaal geworden is. Spanje valt in die categorie. Men denkt dat de bommenleggers van Madrid, die in 2003 zoveel forenzen hebben vermoord, handelden vanuit deze gedachte.

Romeinse tijd keert terug
Christenen hebben ook een hekel aan veel zaken in het seculiere Westen. Veel in de westerse cultuur is antireligieus of erg materialistisch. Maar voor christenen is het niet nieuw om in zulke tijden te leven, want de oude kerk leefde in de hedonistische samenleving van het Romeinse Rijk, dat op vergelijkbare wijze vijandig en materialistisch was. De christelijke godsdienst wordt dus niet bedreigd door vijandige omstandigheden. Vervolging is vanaf het begin het lot van een christen. De tijd van het christendom als wereldmacht was een afwijking en niet de norm. In China wordt de kerk vervolgd maar zien we ook een wonderbaarlijke groei. Ook hieruit blijkt dat het christendom werkelijk de enige ware godsdienst is.

Soennisme en sjiisme
Het onderscheid binnen de islam tussen soennisme en sjiisme is in wezen niet gebaseerd op geestelijke gronden, maar op politieke. De meesten erkennen elkaar als medegelovigen. Het belangrijkste verschil tussen de stromingen is dat de sjiieten nog altijd geloven in ijtihad, de mogelijkheid tot individuele interpretatie. Hierdoor werden de sjiitische rechtsgeleerden langzamerhand een stuk belangrijker dan hun soennitische tegenhangers (in theorie kent de islam geen clerus). Hoewel de sjiieten ontkennen dat ze ook maar iets hebben wat op de christelijke clerus lijkt, fungeren hun leidinggevende islamitische rechtsgeleerden, de ayatollahs, in praktijk hetzelfde als de katholieke kardinalen. Wereldwijd zijn maar 15 procent van de moslims sjiitisch. We horen onevenredig veel van hen vanwege hun overwicht in Iran en Irak.

Islamitische veroveringen
Begonnen op het Arabische schiereiland, verspreidde de islam zich als een veenbrand, tot aan de grenzen van Iran in het oosten en de Atlantische kust van Spanje in het westen. In 732 voorkwam een Frankische overwinning tijdens de Slag bij Poitiers dat heel West-Europa veroverd werd door de oprukkende islamitische legers. Het evangelie verspreidde zich alleen door bekeringen, de islam door militaire veroveringen. Nog geen zes jaar na Mohammeds dood viel het Heilige Land onder de overheersing van de nieuwe islamitische legers. Hoewel veel plaatselijke Arabieren in Palestina zich bekeerden, bleef een groot aantal van hen ook christen. Ook een flinke joodse bevolkingsgroep bleef in dat gebied bestaan.

De kruistochten
Toen Paus Urbanus II met de beroemde zin “God wil het” de kruistochten aankondigde, lanceerde hij een serie invasies van Palestina die tot op de dag van vandaag voor problemen heeft gezorgd. De kruistochten begonnen op basis van drie niet-bijbelse uitgangspunten: het is onwaarschijnlijk dat iemand met het voeren van oorlog een plaats in de hemel verdient; de kerk is Gods volk op aarde, er is geen heilige nationale grond; Jezus verbood Zijn leerlingen om lichamelijk voor Zijn zaak te vechten. We kunnen in feite stellen dat de kruisvaarders gebruik maakten van islamitische methodes.

Eeuwenlang geen kwestie
Osama bin Laden noemt westerlingen kruisvaarders. Maar de islamitische wereld heeft de kruistochten eeuwenlang genegeerd! Daar zijn twee redenen voor: de moslims hebben van de kruisvaarders gewonnen. Jeruzalem was minder dan een eeuw in het bezit van de kruisvaarders, hoewel ze nog zo’n honderd jaar standhielden in Akko. En: de moslimwereld beschouwde zich tot aan het eind van de 17e eeuw machtiger dan het Westen. Het centrum van het islamitische gebied werd zelfs niet door het Westen aangevallen tot 1798. De woede van de islamitische wereld over de kruistochten is dus nog maar jong en net zo goed politiek als geestelijk. De moslims storen zich aan de westerse dominantie.

Christenen niet afhankelijk van geografische plek
Protestanten hebben ook geen schone handen. Denk aan de grote Zwitserse reformator Zwingli, die met het zwaard in de hand stierf. Dappere christenen hebben door de eeuwen heen hun eigen leven verloren tijdens de verkondiging van het evangelie en niet het leven van anderen genomen tijdens een oorlog. Niet het bloed van overwonnen vijanden, maar het bloed van martelaren is het zaad van de kerk! Christenen zijn daarom niet afhankelijk van de geografische plek waar ze leven, dat zijn ze nooit geweest. Dit is een groot verschil tussen het christendom en de islam. Kijk maar waar de kerk het snelste groeit – in tweederde van de wereld, vaak daar waar aan het begin van de 20e eeuw bijna geen christendom was. Historici noemen de 19e eeuw vaak de ‘grote eeuw’ als het gaat om christelijke zending. Maar de enorme groei van de kerk vond plaats in de afgelopen honderd jaar, vaak lang nadat de westerse zendelingen weg waren gegaan.

Nalatenschap kruisvaarders
Dit alles staat in schril contrast met de kruisvaarders en hun getrokken zwaarden. Uiteindelijk, tijdens de vierde kruistocht in 1204, vernietigde de hebzucht van de kruisvaarders en hun huurlingen het Byzantijnse Rijk, het enige grote militaire bolwerk dat een islamitische invasie van Europa vanuit het zuidoosten voorkwam. Hoewel het rijk zich voor korte tijd herstelde, veroverden de islamitische Ottomaanse Turken het in 1453 en tegen 1529 veroverden ze bijna Wenen in het hart van Europa. Het Ottomaanse Rijk heerste over de christelijke volken in Europa totdat het in de 20e eeuw verslagen werd. Het uiteindelijke resultaat van de kruistochten was dus een succesvolle islamitische invasie van de Balkan en bijna vijfhonderd jaar islamitische heerschappij over christelijke Slavische volken! Dat is nou niet direct de nalatenschap die de kruisvaarders hadden gewenst.

Europa pas laat de overhand
We moeten niet vergeten dat de islamitische wereld in de tijd van de kruistochten het Westen ver vooruit was op het gebied van geneeskunde, technologie, wetenschap en het beschaafde leven in het algemeen (het woord algebra komt bijvoorbeeld uit het Arabisch). Veel historici menen nu dat de renaissance mogelijk was dankzij de middeleeuwse islam. In de 15e en 16e eeuw begonnen de Europeanen aan een inhaalslag. Tegen het eind van de 17e eeuw kreeg Europa voor het eerst in meer dan duizend jaar de overhand.

Verdeeldheid Europa nuttig
Europa had veel voordelen. Één daarvan was de interne rivaliteit. Het Ottomaanse en Chinese Rijk waren enorme organisaties, bestuurd vanuit hun keizerlijke hoofdsteden, maar Europa was een grote puzzel van relatief kleine staten die actief hun buren beconcurreerden op allerlei gebied. Dit bracht natuurlijk ook negatieve aspecten met zich mee, maar het was in zekere zin toch nuttig. Geen enkele macht werd te machtig, daar hadden de protestanten profijt van. En de landen breidden hun wapentechnologie verder uit. Uit deze concurrentie vloeide uiteindelijk ook de ontdekking van de nieuwe wereld voort. Hoewel er geen rechtvaardiging is voor de gruweldaden die de kolonisten begingen tegen de miljoenen mensen die daar al leefden, gaf de ontmoeting met deze andere volken Europeanen toch een heel nieuw perspectief, dat ontbrak in de steeds meer naar binnen gekeerde en ten dode opgeschreven Ottomaanse en Chinese Rijken.

Succes door protestantisme
De theorie van Weber geeft wellicht een goede verklaring voor de opkomst van West-Europa. Deze theorie verbindt de opkomst van het kapitalisme aan het sterke bijbelse protestantse en gereformeerde geloof van haar vroege grondleggers. De handel, industrie en grote internationale ondernemingen zijn begonnen in de noordelijke protestantse landen, zoals Engeland en Nederland, en in bepaalde gebieden in Duitsland, zoals Pruisen. Iemand heeft eens gezegd dat de natuurlijke hulpbron voor Nederland de Nederlanders zelf waren.

Denkwijze Midden-Oosten verkeerd
Zowel het Ottomaanse als het Chinese Rijk hadden enorm veel natuurlijke rijkdommen. Maar dat maakt zelfs vandaag de dag geen wezenlijk verschil. Het Midden-Oosten heeft een onvoorstelbare olievoorraad, maar het Bruto Nationaal Product per hoofd van de bevolking is in dat deel van de wereld veel lager dan in een relatief klein Europees land als België. Een land kan alle grondstoffen van de wereld in huis hebben, maar dat helpt niets als de denkwijze van de burgers verkeerd is!

Puriteinse arbeidsethiek overleefde
“Hoewel het misschien niet populair is om dit te zeggen, wil ik toch stellen dat het verschil kwam door het protestantisme”. De puriteinse arbeidsethiek overleefde, zelfs toen haar bijbelse wortels door steeds meer mensen werden vergeten. Cotton Mather laat in zijn boek The Great Works of Christ in America zien hoe de volgende generaties zich wel hielden aan de uiterlijke vormen, maar ondertussen hoe langer hoe meer het diepe persoonlijke geloof van de vroege kolonisten kwijtraakten.

De tolerantie van Locke
De 17e-eeuwse auteur John Locke schreef over tolerantie: hij begreep wel de belangrijke waarheid dat bekering een kwestie is van een innerlijke verandering. Dwang in religie is zinloos (zelfs moslims moesten vrijheid van godsdienst krijgen). Wat Locke dacht en schreef en de invloed die hij uitoefende, vooral in de jonge Verenigde Staten, is van doorslaggevend belang om de enorme kloof te begrijpen tussen tolerantie en pluralisme in het Westen en de totale afwezigheid daarvan in veel islamitische regimes. Daarom heeft de auteur van dit boek niet lang na 9/11 een hoofdstuk van een achtergrondrapport voor de Britse premier Tony Blair geschreven over John Locke.

Vrijheid om niets te zijn
Helaas heeft de vrijheid om baptist, congregationalist, presbyteriaan of wat ook maar te zijn in de loop van de tijd geleid tot de vrijheid om niets te zijn. Daarom zien sommigen het secularisme en de Verlichting als de kleinkinderen van de Reformatie. Wat we in tegenstelling tot de islam gelukkig zijn kwijtgeraakt, is niet alleen de dwang, maar ook territorialiteit. We verbinden niet automatisch plaats met geloof. Hoewel veel Amerikanen treuren om het verlies van het overwicht dat het christendom ooit in de Verenigde Staten had, zal niemand het in zijn hoofd halen om anderen tot het christendom te verplichten. Het christendom bestaat als geografisch gebied allang niet meer, maar de dar al-islam is er nog altijd. De erfenis van de profeet Mohammed leeft voort.

Liberale islam?
Liberale humanisten gebruiken het islamitisch extremisme als een excuus om religie in het algemeen aan te vallen, het christendom inbegrepen. Rushdie en anderen willen een islam die liberaal is. “Een goede christelijke vriend zei eens tegen mij dat extremisten de echte moslims zijn, want zij nemen hun Koran serieus. Hoewel het waar is dat ze erg toegewijd zijn aan islamitische heilige teksten, nemen veel vooraanstaande, niet-gewelddadige, gematigde moslims de Koran net zo serieus en komen tot een heel andere visie”.

Geen brandstapel meer
Het feit dat veel christenen net zo geschokt waren als ongelovige leiders toen een christelijke commentator in de Verenigde Staten opriep een dictator te vermoorden, laat zien dat de meeste christenen nu nadrukkelijk de excessen uit het verleden verwerpen. Hoe sterk we het ook oneens kunnen zijn met mensen die de Bijbel belachelijk maken, niemand zal hen op de brandstapel willen zetten! Dit hebben we aan twee dingen te danken: de oorspronkelijke leer en praktijk van de vroege christelijke kerk en de herontdekking van deze fundamentele waarheden door christenen in de 17e en 18e eeuw in navolging van de Reformatie.

Mohammed ging oorlog voeren
Het christendom begon als een kleine, vervolgde godsdienst, wiens vroege aanhangers geregeld werden gemarteld en die in de eerste eeuw illegaal was. Het jodendom kende een vergelijkbare start. In tegenstelling tot het jodendom en het christendom begon de islam als een religie van de seculiere macht. Hoewel hij en zijn volgelingen in het begin werden vervolgd, loste Mohammed dit probleem op door een krijgsheer te worden. Al snel zegevierden zijn legers en hij eindigde zijn dagen als heerser van de nieuwe islamitische staat. Na zijn dood begonnen zijn volgelingen één van de succesvolste militaire campagnes in de geschiedenis. De islam werd de onbetwiste religie van het nieuwe gebied, het kalifaat.

Vanaf Constantijn: christendom geassocieerd met de plaats
God heeft geen sympathiserende staat nodig om het goede nieuws van de Bijbel te verspreiden. De islam staat voor een nieuw probleem: vanwege de massale migratie in de laatste decennia leven er nu miljoenen moslims in niet-islamitische landen. Achteraf bezien sloot de kerk in de 4e eeuw jammer genoeg een faustiaans pact met de staat toen Constantijn keizer van Rome werd. Het positieve hiervan was dat christenen niet langer vervolgd werden. Maar christenen lieten de leiding van de kerk nu ook over aan de staat. Het christendom werd vanaf nu geassocieerd met de plaats. Als iemand in een gebied met een christelijke koning of keizer geboren werd of woonde, maakte hij of zij deel uit van de kerk.

Afhankelijkheid kerk en staat in het Oosten
We zien dus het ontstaan van het christendom als geografisch gebied, een idee dat onbekend is in de Schrift maar vergelijkbaar met het islamitische begrip van de dar al-islam. In 1054 scheidde de katholieke kerk in het westen zich af van de orthodoxe kerk onder het Byzantijnse bewind in het oosten. Voor de oosters-orthodoxen werden kerk en staat afhankelijk van elkaar. Toen de islamitische invasie het grootste deel van de orthodoxe wereld innam, met uitzondering van Rusland, raakte ook de kerk verzwakt.

Paus en keizer
In het westen lag het allemaal wat gecompliceerder. Het Romeinse Rijk viel in de 5e eeuw. De enige grote figuur die uit de Romeinse tijd overbleef was de paus, de bisschop van Rome. Omdat de pausen ook de seculiere leiders van een groot deel van Italië waren, moesten zwakke pausen altijd op hun hoede zijn voor sterke keizers. West-Europa bleef hoe dan ook een christelijk gebied, waar kerk en staat vervlochten waren, ook in landen die niet onder de keizer vielen, zoals Engeland, Frankrijk en Scandinavië. Werd je als boer geboren in Engeland, of als koopman in Frankrijk, dan was je een katholiek.

Geen zendingsdrang
Dit had een enorm negatief effect op zowel evangelisatie als wetenschap. In dit tijdperk verspreidden Europeanen het evangelie niet voorbij hun eigen grenzen, en de dar al-islam was op wetenschappelijk, technisch, medisch en militair gebied machtiger dan het christelijk Europa, ten nadele van de westerse beschaving en het christelijk geloof zelf. Middeleeuwse christenen evangeliseerden wel tot aan de grenzen van wat nu Europa is, maar men probeerde eerst de koning of heerser te bekeren, daarna pas het volk. En sommige bekeringen waren maar oppervlakkig, getuige de vele heidense gebruiken die bleven bestaan. Er werden geen pogingen gedaan om niet-Europeanen te bekeren. Toen bijvoorbeeld een Mongoolse heerser de paus verzocht om missionarissen te sturen werd dit verzoek jammer genoeg afgewezen, en een grote kans ging verloren.

Christenen in islamitische landen
De toestand van de christenen in de moslimwereld verslechterde in de loop van de tijd. We weten nu dat landen als Egypte er lang over gedaan hebben om zich volledig tot de islam te bekeren, vooral omdat de regering meer geld kreeg als de bevolking christen bleef, omdat niet-moslims een speciale belasting moesten betalen om geen moslim te mogen zijn! In de Balkan bleef de overgrote meerderheid christen, maar dit was niet zo in het Midden-Oosten, waar de meeste mensen zich uiteindelijk tot de islam bekeerden.

Sola fide
Na verloop van tijd werd het christendom niet langer beschouwd als een religie van een bepaald geografisch gebied. Dit had drie oorzaken. In de eerste plaats viel het westerse christendom in twee delen uiteen: katholiek en protestants. De katholieke kerk had nu concurrentie gekregen; één van de gevolgen hiervan was dat het veel katholieken ertoe bracht om buiten Europa te gaan preken. In de tweede plaats begonnen de protestanten te beseffen wat de grote implicaties waren van de waarheid die Luther had herontdekt: sola fide. Als het waar was dat mensen niet door hun afkomst gered werden maar doordat zij zelf christen worden voor God, dan was de hele idee van een staat die een godsdienst oplegt niet langer houdbaar.

Universele godsdienst
Het grootste gevolg van deze verandering was het besef dat religieuze tolerantie van wezenlijk belang was (1689: het Edict van Tolerantie, christenen als John Bunyan hoefden niet langer de gevangenis in, de 18e eeuw kende grote historische bewegingen zoals de methodistische opwekking, een gebeurtenis die eerder wettelijk onmogelijk zou zijn geweest). Ten derde aanvaardden de protestantse christenen hun mondiale verantwoordelijkheden door gehoor te geven aan de bijbelse opdracht om het evangelie onder alle volken te verkondigen. Het christelijk geloof werd wat het altijd al had willen zijn: een werkelijk universele godsdienst.

Amerikaanse en Franse Revolutie
Alexis de Tocqueville merkte op dat juist de afwezigheid van een door de staat opgelegde versie van het christendom de christelijke godsdienst zo krachtig heeft gemaakt in de Verenigde Staten. We vergeten hoe verschillend de Amerikaanse en Franse Revolutie in de 18e eeuw waren, ondanks dat er maar een paar jaar tussen zat. Velen zijn tegenwoordig van mening dat er een nadrukkelijk verband is tussen de Verlichting en de gewelddadige nationalistische bewegingen in de 19e eeuw, en het fascisme en communisme van de 20e eeuw. Mensen beginnen nu te beseffen dat de Europese Verlichting misschien toch niet zo goed was.

Europa en Amerika
Tegenwoordig is West-Europa één van de minst religieuze plaatsen op aarde – en al helemaal één van de minst christelijke. Er zijn veel meer praktiserende anglicanen in Nigeria dan in het thuisland, Engeland. Bovendien zijn de meeste Nigeriaanse anglicanen evangelicaal, wat misschien ook geldt voor de gewone kerkleden in Engeland, maar zeker niet voor de gezagsdragers. Amerika is, in tegenstelling tot Europa, diep religieus gebleven.

Sola scriptura
Hoewel de verscheidenheid aan denominaties, met hun verschillende interpretaties over kwesties als doop of kerkelijk leiderschap, de schaduwzijde van het protestantisme laat zien, mag het belang van de sola scriptura desondanks niet worden onderschat. We zien dat al in de verhouding tot het jodendom in de tijd van Jezus Zelf. En omdat velen bovendien menen dat het Talmoedische jodendom een grote invloed heeft gehad op de vorming van de islam, kunnen we wat we in het Nieuwe Testament tegenkomen in zekere zin toepassen op de islam in onze eigen tijd. De reformatoren herontdekten dat de Schrift meer dan genoeg is. We hebben geen enorm magisterium nodig van de leer van de kerk naast de Bijbel.

Het legalisme van de farizeeën
Het legalisme dat het joodse denken domineerde, blijkt duidelijk uit de vele ontmoetingen in de evangeliën tussen Jezus en de farizeeën. Hoe kan het eigenlijk dat de farizeeën er wat dit betreft zover naast zaten? Op veel gebieden dwaalden zij theologisch in elk geval al veel minder dan de sadduceeën, die net als sommige theologen van vandaag, waren begonnen om te kiezen en te mengen wat ze wilden geloven. De farizeeën waren in tegenstelling tot hen erg trots op hun verdediging van de waarheid. Dus wat was er misgegaan toen Jezus kwam. Het antwoord is dat de Schrift voor hen niet genoeg was. De boodschap van Gods genade ging verloren in de gedetailleerde regelgeving, en de gevolgen waren tragisch. Ze waren verdwaald geraakt in een zee van legalisme en een godsdienst van werken in plaats van genade.

Toevoegingen
Tragisch genoeg verslechterde de situatie alleen maar in de loop van de tijd. Niet lang na Christus voegden zij nog een enorm corpus van onderwijs toe aan de Bijbel: de Talmoed, een combinatie van wetgeving en commentaar. Niet langer geloofde men alleen in de Hebreeuwse Schrift, maar ook in het eindeloze commentaar dat door de eeuwen heen door verschillende rabbi’s werd gegeven. De farizeeën hadden de idee dat wat God bevolen had zonder uitgebreide uitleg niet genoeg of onduidelijk was. Na verloop van tijd ging het niet meer over wat de Schrift zei, maar over wat rabbi X zei over wat rabbi Y zei over het commentaar van rabbi Z.

Het aantal moslims in enkele niet-Europese landen

Geen ingrijpende hervormingen in het jodendom
In het Nieuwe Testament zien we dat dit alles leidde tot een groep mensen die tevreden achterover leunde in hun eigen rechtvaardigheid en, erger nog, blind waren voor de echte Messias in hun midden, Jezus Zelf. Op enkele uitzonderingen na was het joodse denken rationalistisch, gebaseerd op de rede. Het jodendom heeft hervormingsbewegingen gehad (de karaïeten, de kabbala, de katharen, het chassidisch jodendom en het theologisch liberalisme), maar geen heeft eenzelfde impact gehad als die van Luther en Calvijn voor het christendom.

Hervorming in de islam?
De islam heeft volgens de hedendaagse liberale moslims nooit een hervorming gekend. Dit is een verkeerde visie. Aan een grote islamitische voorsprong kwam in 1258 een einde, toen de Mongolen het gebied dat nu Iran heet en een groot deel van Irak veroverden. Toen werd de veelbezongen stad Bagdad ingenomen en vernietigd. We kunnen stellen dat de islamitische wereld deze slag nooit echt te boven is gekomen, hoewel de uiteindelijk opvolgers van het islamitische rijk, de Ottomanen, in elk geval tot 1683 in het westen van Europa militair superieur waren.

Het denken stompt af
In de 11e en 12e eeuw, vòòr de val van Bagdad in 1258, was de theologische elite van de soennitische moslims, de oelema, het erover eens dat de mogelijkheden tot persoonlijke interpretatie, ijtihad, nu ‘gesloten’ waren. Er konden geen nieuwe interpretaties meer gemaakt worden (de sjiitische islam verschilt hierin). Hierdoor stompte het denken af, ook de noodzaak om verbanden te leggen tussen nieuwe ontdekkingen in bijvoorbeeld de geneeskunde, wetenschap en technologie enerzijds en de leer van de Koran anderzijds. Het feitelijke gevolg was echter dat dit een eind maakte aan alle nieuwe scholing, innovatie, wetenschap en ontdekkingen.

Ibn Taymiyya
Ibn Taymiyya geloofde niet dat de toegang tot de ijtihad gesloten was. 9/11 en de tegenwoordige soennitische terreur zijn directe gevolgen van zijn overtuigingen. Hij leerde dat er moslimheersers konden zijn die in het licht van het zuivere onderwijs uit de Koran geen werkelijk moslims waren. Hij maakte zich zorgen over de Mongoolse verovering van een islamitisch gebied. In theorie hadden de Mongoolse heersers zich bekeerd tot de islam. In werkelijkheid hielden zij vast aan hun oude geloof en gebruiken. Hun islam was dus oppervlakkig. Volgens Mohammed zouden moslimmachthebbers geen oorlog moeten voeren met elkaar. Maar de echte islamieten wilden het land dat de verloren hadden aan de Mongoolse bezetters heroveren. Maar dat kon eigenlijk niet, omdat het nu moslims zouden zijn.

Al-Wahhab
Ibn Tamiyya loste dit probleem op. Hij deed wat sinds de 10e eeuw niet meer gedaan mocht worden en gebruikte zijn persoonlijke interpretatie, ijtihad, om een uitweg uit dit probleem te vinden. Hij beweerde dat heersers die niet-praktiserende moslims zijn ten val mogen worden gebracht, want zij zijn nog erger dan de heidenen die tenminste niet doen alsof zij goede moslims zijn. Ibn Taymiyya stichtte geen eigen school, maar vier eeuwen later gebeurde dit wel dor Al-Wahhab, de 18e-eeuwse grondlegger van de wahabitische islam. Hij was een equivalent van Luther. De islam had dus zijn reformatie ook gehad, en dat was in het geheel niet de hervorming die wij in het Westen graag zouden hebben gezien.

Saudi-Arabië
Al-Wahhab leefde in de 18e eeuw. Het syncretisme was enorm toegenomen en de verering van heilige plaatsen ging naar zijn mening alle perken te buiten. Hij vond een bondgenoot in de familie Al-Saud en de hervormingen begonnen. Men maakte bekeerlingen met het zwaard in de hand. Met name aan het begin van de 20e eeuw begon een serie militaire veroveringen die de familie tot de machtigste en verreweg de rijkste van heel de moslimwereld zou maken. De ontdekking van de grootste olievoorraden in de wereld vond pas plaats nadat Ibn Saud het grootste deel van het schiereiland onder zijn heerschappij had verenigd.

Verovering heilige plaatsen
De belangrijkste strijd werd in 1924 geleverd, toen Hidjaz veroverd werd, het heilige centrale gebied van de islam, het land van Mekka en Medina. Tot die tijd viel dat gebied theoretisch onder Ottomaanse heerschappij, maar in de praktijk waren de Hasjemieten er de baas – zij zijn direct verwant aan Mohammed en heersen tot op vandaag over Jordanië. Dankzij de hadj, de voor moslims verplichte bedevaart naar Mekka, kwamen miljoenen moslims over heel de wereld naar Mekka. Daar maakten ze zich de wahabitische interpretatie van de islam eigen.

Gewelddadige haat jegens het Westen
De wahabitische islam, met zijn gewelddadige haat jegens het Westen en zijn claim dat deze alleen de ware islam is, is tot op de dag van vandaag de officiële leer van Saudi-Arabië. Doordat het land over oneindige inkomsten beschikt, wordt deze versie in snel tempo ook in andere delen van de wereld de overheersende versie van de islam. De toekomst van Saudi-Arabië en de richting die het land opgaat, zijn zaken die velen over heel de wereld zorgen baren. De Saudi’s financieren vaak moskeeën in gebieden waar de kerk ook groeit. De historicus Bernard Lewis zei eens dat het net is alsof de Ku Klux Klan de officiële ideologie van de Verenigde Staten is en de miljarden dollars van de oliemaatschappijen in Amerika aan de regering gegeven worden om de leer van de KKK wereldwijd te verspreiden.

De kapers van 9/11
Dit alles is het gevolg van de reformatie die het hedendaagse Saudi-Arabië onderging in de 18e eeuw, toen Al-Wahhab het vier eeuwen oude onderwijs van Ibn Taymiyya ontdekte. Vijftien van de negentien kapers op 9/11 waren Saudi’s, en alle negentien waren net als Osama Bin Laden aanhangers van de wahabitische islam. We zien de gevolgen hiervan in Egypte, dat een grote christelijke minderheid heeft, de koptische kerk, van wie velen nu evangelicaal zijn geworden, dankzij generaties van Amerikaanse presbyteriaanse zendelingen.

Het salafisme
In Egypte wilden jonge islamitische nationalisten twee dingen: onafhankelijkheid van de Europese overheersing en een echte islamitische staat. Ook verlangden deze jonge intellectuelen een terugkeer naar de zuivere islam – de originele 17e-eeuwse versie. De oprichters van de islam stonden bekend als de voorvaders – de salaf – en het verlangen om naar hun leer terug te keren, werd bekend als het salafisme. Deze salafitische activisten geloofden in de voordelen van een democratie, de moderne wereld, tegelijk met een terugkeer naar de oorspronkelijke islam. Daarom verschillen ze behoorlijk van de hedendaagse salafisten, zoals Osama Bin Laden.

De moslimbroederschap in Egypte
Egypte kreeg in 1922 in naam zijn onafhankelijkheid. In die tijd ging bijna heel het Midden-Oosten van Ottomaanse handen over in Europese handen, in werkelijkheid geregeerd door Engeland en Frankrijk. Ook Egypte had dan wel haar eigen koning en parlement, maar in de praktijk werd het geregeerd door Engeland. Er waren in Egypte twee groepen die weerstand boden aan de koning en de regerende klasse: seculiere, socialistische, Arabische nationalisten en de moslimbroederschap. In 1952 kwam er een coup van kolonel Gamel Nasser (hij regeerde tot 1970). De moslimbroederschap was in het begin blij dat de corrupte oude monarchie gevallen was, maar al snel beseften ze dat Nasser, hoewel hij zei moslim te zijn, in feite een Arabische nationalist en socialist was in plaats van iemand die de opbloeiende islam ondersteunde.

Said Qutb
Hierdoor maakte Said Qutb, een Egyptische onderwijzer en lid van de moslimbroederschap, zich grote zorgen. Qtub was geen baardige, verwilderde fanaticus. Hij vertoonde zich vaak in een westers pak met stropdas. Hij emigreerde naar de Verenigde Staten. Hier maakte hij een kerkelijke volksdansavond mee en hij verafschuwde de seksuele decadentie die hij daar zag. Hij zag zoveel straten met allemaal dezelfde voortuintjes en hij haatte het stompzinnige conformisme dat hij erachter vermoedde. Hij verwierp de democratie als iets wat in het geheel niet kon samengaan met de islam. Hij zag in de moderniteit de verleidster van de onschuldige moslimgeesten, haar bekoringen zouden hen weglokken van het pad van de ware islam. Het Westen was de vijand.

Verre en nabije vijanden
Het Westen is de verre vijand. Qtub (en tegenwoordig vele islamitische extremisten met hem) maakte zich vooral zorgen over de nabije vijand. Dat is niet het Westen, maar het plaatselijke islamitische land waar de individuele moslim woont. Voor Qtub en veel van de oudere Al-Qaidaleiders van vandaag was en is dit Egypte. Moslimextremisten vermoordden in 1981 de Egyptische president Anwar Sadat. Sadat was net als Nasser moslim. Maar toch was het, dankzij Qtubs onderwijs, volstrekt gerechtvaardigd voor vrome moslims hem te doden.

Echte en valse moslims
Qtub deed twee dingen. Hij blies slechts de helft van de vroeg salafitische leer nieuw leven in (het theologische deel), terwijl hij het compromis met het Westen en de moderniteit die de 19e-eeuwse aanhangers ook omarmden, verwierp. Ook blies hij de leer van Ibn Taymiyya uit de 14e eeuw nieuw leven in: er zijn twee soorten moslims, echte en valse, en loyale moslims mogen (of zelfs moeten) de valse doden of met hen oorlogvoeren. Voor Qtub was Nasser dus een valse moslim, omdat hij Arabisch nationalisme en socialisme boven de ware islamitische waarden plaatste.

Taliban
Nasser liet Qtub in 1966 wegens verraad executeren. Zijn leer leeft nog altijd voort. Veel jonge Egyptenaren raakten geïnspireerd, waaronder enkele oprichters van Al-Qaida. Zij waren de mensen achter de moord op Sadat vijftien jaar later en het brein achter 9/11 twintig jaar daarna. In hun ogen is alleen een staat als Afghanistan onder de taliban een ware islamitische staat. Zelfs een land dat zo strengt islamitisch is als Saudi-Arabië voldoet niet aan de criteria, en Iran telt ook niet mee, omdat sjiitische moslims in het geheel geen goede moslims zouden zijn.

Geheiligd geweld
Aan de basis van deze versie van de islam ligt iets wat we het best zouden kunnen omschrijven als geheiligd geweld. Onrechtmatige moslimregimes moeten omvergeworpen worden, de nabije vijand vernietigd. En omdat de plaatselijke vijand zonder de steun van het slechte Westen niet kan bestaan, moet ook de verre vijand worden aangepakt. Als de zaak gerechtvaardigd is, dan is het toegestaan om onschuldige mensen te doden, zelfs al vallen er onder de medemoslims ook een paar slachtoffers.

De meeste moslims geweldloos?
Velen zullen zich nog herinneren hoe president George W. Bush na 9/11 naar een moskee ging en zei dat de meeste moslims een dergelijke leer verwerpen. Vooraanstaande gematigde moslims zeiden hetzelfde. Een paar christelijke leiders, waaronder John MacArthur, meenden echter dat dit een te simpele visie is. Tegenover de islam moeten we eerlijk bekennen dat andere religies ook hun gewelddadige vleugels hebben, zoals hindoefanatici en orthodoxe Servische milities. Maar dat is niet de regel. En hoe fanatiek hindoes ook zijn, ze doden geen mensen buiten India. Daarnaast was de oorlog in Bosnië een lokaal conflict, niet een uiting van een mondiale oorlog waarbij christenen moslims vermoorden. Dat is echter niet het geval met de soort islamitische jihad, heilige oorlog, die tegenwoordig door het salafitische deel van de islam gepredikt wordt. Die oorlog is wel degelijk universeel – de doden van New York, Londen, Madrid en Bali zijn de stille getuigen.

C.S. Lewis
In de winter van 2005 stonden miljoenen mensen in de rij voor The Lion, the Witch and the Wardrobe, de verfilming van een boek uit de Kronieken van Narnia, geschreven door de christelijke apologeet C.S. Lewis. De apologetische kracht van deze film zit in het moment dat het christelijke geloof krachtig als altijd overeind blijft, omdat dit geloof alleen de waarheid heeft. Dat is een zeer politiek incorrecte uitspraak! Toch is de kernachtige boodschap van dit boek dat er maar één ware godsdienst is: het geloof in de gekruisigde en opgestane Christus, de unieke Redder.

De islam bevindt zich in een crisis
De bekende predikant John MacArthur kreeg ooit eens de kritiek dat zijn preken te schriftuurlijk waren en te weinig eigentijds. Zijn weerwoord was boeiend: als je schriftuurlijk bent, dan ben je ook altijd eigentijds. Maar dat verbaast ons niets, want de boodschap van het christendom is altijd dezelfde gebleven. Wat dit betreft is er een schril contrast tussen het christendom en die andere universele godsdienst, de islam, die door zijn eigen aard uit de tijd raakt. De islam is een godsdienst die zich in een crisis bevindt. Islam is een religie van macht. Om enig effect te hebben, is ze afhankelijk van een sympathiserend, zo niet islamitisch regime.

Categorieën moslims
Anders dan de islam is het christendom niet afhankelijk van de omstandigheden. Sommigen menen dat het agressieve, Al-Qaida-achtige, salafitische geweld de laatste stuiptrekking is van een stervende tak van de islam. Niet alle seculiere opiniemakers zijn het eens met deze zonnige kijk op de situatie. Westerse moslims zijn in een aantal categorieën te verdelen. In de eerst plaats zijn er moslims die assimileren en hun islam aanpassen aan de samenleving waarin zij leven. Daarnaast zijn er de moslims die loyaal blijven aan hun overtuigingen en tegelijkertijd in vrede met het Westen willen leven. Verder heb je de rigide moslims, vaak uitgesproken heftig in hun overtuigingen, maar desondanks mensen die persoonlijk de weg van het geweld verwerpen, hoewel ze zouden zeggen dat ze ‘begrijpen’ wat de extremisten drijft.

Antimodernisme
In het Westen kunnen ze dit alles zeggen, omdat het Westen gelooft in de vrijheid van meningsuiting. De ironie is dat dergelijke uitlatingen in veel landen in het Midden-Oosten niet getolereerd zouden worden. Tot slot heb je nog de echte extremisten, zij die in naam van Allah mensen vermoord hebben in New York, Washington DC, Pennsylvania, Bali, Madrid en Londen. Sommigen denken dat terrorisme een reactie is op de krachten van de moderniteit; het gaat dan niet om fundamentalisme, maar om antimodernisme.

Landen met het grootste percentage moslims

Het christendom wordt niet door een seculiere macht bedreigd
Omdat de islam een religie van macht is, wordt deze onvermijdelijk bedreigd door de opmars van de moderniteit. Het christendom, dat zonder seculiere macht kan bestaan, wordt hierdoor niet bedreigd. Het is het communisme bijvoorbeeld niet gelukt om het christendom uit te roeien. Materialisme brengt vaak subtielere verleidingen met zich mee dan iets wat net als het communisme zo openlijk antichristelijk is. De treurige waarheid van veel (Oost-Europese) landen die nu bevrijd zijn van de communistische overheersing, is dat miljoenen mensen daar meegesleept worden in het wereldse materialisme.

Verleidingen
In het Westen worden we al decennialang op deze manier verleid. Omdat we onze levensstijl niet als een ideologie zien – een ideologie die we “hebzucht is goed” zouden kunnen noemen – wordt het christendom nog altijd bedreigd. Christenen kunnen in een theologie van algemene genade geloven. Veel zaken waar we tegenwoordig ons voordeel mee doen, maken hiervan terecht deel uit. Onze levens zijn bijvoorbeeld door de ontwikkelingen in de geneeskunde vele malen beter dan een paar generaties terug. Dat geldt ook voor zaken als de snelheid en organisatie van het transport.

Televisie draagt bij aan wereldwijde islamitische solidariteit
Alles heeft een donkere kant. Moderne geneeskunde redt de levens van duizenden moeders die anders tijdens het baren van hun kind zouden zijn gestorven, maar ze biedt ook de mogelijkheden voor het aborteren van duizenden kinderen per jaar. De televisie heeft door de nieuwsbulletins uit het Midden-Oosten bijgedragen aan een gevoel van islamitische solidariteit in de wereldwijde umma. Een islamitische groep in het Jakarta van de 19e eeuw zou geen idee hebben gehad van wat het is om in bijvoorbeeld Egypte moslim te zijn. Nu kan een Indonesische moslim het nieuws bekijken en radicaler worden bij het zien van beelden van botsingen in Israël.

Christenen waren meestal in de minderheid
De moderniteit kan beide kanten opgaan. Misschien kunnen we onderscheid maken tussen haar instrumenten (moderne geneeskunde, satelliettechnologie) en haar waarden. Als de instrumenten wijs gebruikt worden, kunnen ze veel goeds doen. Maar ze kunnen ook gebruikt worden als wapens om anderen kwaad te doen. Christenen hoeven zich hierover niet te verbazen. De dominantie van het seculiere materialisme hoeft het niet van ons te winnen. We weten dat we in een wereld leven waar zonde en rebellie tegen God de natuurlijke verleiding voor de mensheid is. Het grootste deel van de geschiedenis waren christenen in de minderheid. In de islamitische wereld is satan werkelijk de grote verleider, nog meer dan in de Verenigde Staten. De tegenwoordige islamitische leiders zien in de moderniteit een bedreiging voor de moslimwereld, juist vanwege haar listige verleidingen.

Wapenrusting
Als christenen hoeven we niet alleen tegen de verleiding te vechten. We krijgen hulp en kracht van de Heilige Geest, Die bij ons inwoont. We hebben de Heere Jezus, onze Verlosser, Die net als ons aan alle verleidingen blootstond maar toch zonder zonde bleef. God kent de verleiding, en Hij heeft ons een wapenrusting gegeven. Moslims kennen deze geweldige belofte van hulp en begrip van God niet, ook hebben zij geen idee van een relatie met een God Die werkelijk gekend kan worden. Daarom is de strijd voor een heilig leven, de innerlijke jihad, een zeer eenzame strijd.

Strenge scheiding mannen en vrouwen
Men kan op twee manieren hierop reageren. Men kan zich terugtrekken in de soefimystiek, zoals de meeste vredelievende moslims over heel de wereld doen. Of men kan woedend worden, de verleider aanvallen, proberen de bron te vernietigen om zo te voorkomen dat die niet weer zal verleiden. Veel van de huidige psychoseksuele analyse is zeer discutabel, maar sommige auteurs, zoals de Britse historicus Malise Ruthven, hebben wel heldere inzichten als ze naar de levens van enkele huidige islamitische extremisten kijken. Dergelijke auteurs wijzen op de extreme scheiding tussen mannen en vrouwen in de islamitische samenlevingen. Mensen van de andere sekse komen elkaar simpelweg niet tegen. Hoewel de volledige burka of chador een plaatselijk gebruik is in plaats van een direct islamitisch voorschrift, is de mate waarin mannen en vrouwen gescheiden leven veel hoger dan in welk niet-islamitsch land dan ook.

Hamburg
Jonge mannen uit islamitische landen zijn daarom diep geschokt als ze zien hoe de seksen in het Westen zich mengen, zelfs als het heel onschuldig is. Het is interessant om te zien hoeveel van de 9/11-terroristen in het Westen hebben gewoond, vooral in Hamburg, dat internationaal berucht is vanwege zijn rosse buurt. Ruthven en anderen menen dat mannen uit gesegregeerde samenlevingen in zulke steden een dubbele schok te verwerken krijgen, en dat ze in hun pogingen om de verleiding te weerstaan en te volharden in de islamitische zuiverheid, kunnen doorschieten in het islamitische extremisme.

Geen jeugdverenigingen
Er is geen twijfel over mogelijk dat de islam kwetsbare mensen alleen laat, omdat de islam weinig geestelijke hulp te bieden heeft. Veel extremisten zijn jonge mannen op een beïnvloedbare leeftijd, vaak jongeren die weinig kans maken te trouwen, omdat ze arm zijn of omdat ze niet de mogelijkheid hebben om vrouwen op een normale manier tegen te komen. Veel christelijke kerken hebben, in tegenstelling tot de moslimwereld, jeugdverenigingen. Men hoop dat mannen en vrouwen daar medechristenen zullen ontmoeten en dat hieruit goede christelijke huwelijken voortkomen.

Wel leraars, geen herders
Langzaam maar zeker beginnen de imams in de Verenigde Staten en Engeland te beseffen dat hun gemeenschap wil dat ze zich gaan gedragen als de pastors (herders) in de christelijke kerken. Men wil niet langer dat ze alleen maar leraren in het recht zijn, die de vrijdagpreek in de moskee houden. De pastorale ondersteuning maakte al vanaf het begin deel uit van de christelijke kerk. De Koran kent deze vorm van onderlinge steun en pastorale zorg niet, behalve misschien in de zakat, de plicht voor elke moslim om aalmoezen te geven.

Martelaars zeker van de hemel
De meest vrome moslim, die door de innerlijke jihad rechtvaardig wil leven, is nooit verzekerd van de hemel. Martelaren krijgen gegarandeerd een plaats in de hemel; op die manier ontsnappen ze aan de onzekerheid over het oordeel bij hun dood. Niet alle moslims zijn het erover eens dat zelfmoord martelaarschap betekent, omdat zelfmoord expliciet verboden wordt door de Koran. Extremistische groeperingen zoals Hamas in Palestina en Al-Qaida vonden op 9/11 allerlei vernuftige wegen rond het oude verbod om zo hun weerzinwekkende zelfmoordaanslagen te rechtvaardigen.

Christendom niet meer de godsdienst van de blanken
De Reformatie redde het christendom van de afstomping en inkeer. Ze daagde de kerk ook uit om opnieuw haar mondiale taak onder ogen te zien en aan de slag te gaan met de wereldwijde verspreiding van de boodschap van Jezus Christus. Het christendom kan in die landen niet langer gezien worden als de religie van de witte, overheersende, koloniale volken. Nu blijkt duidelijk wat het christendom altijd al was: de enige ware godsdienst. In Engeland zijn nu zendelingen uit Midden-Amerika en West-Afrika. In Engeland groeien de zwarte kerken het snelst. Dit is een groot probleem voor de liberale elite, want zij bespotten graag het christendom maar vinden het onaangenaam om mensen van Afrikaanse afkomst aan te vallen. Onlangs hebben veel Schriftgetrouwe episcopale kerken in de Verenigde Staten besloten om zich te scharen onder het toezicht van de episcopale bisdommen in Uganda, want in dat deel van de wereld is de anglicaanse gemeenschap trouw gebleven aan de Bijbel.

Bemoedigend beeld
Het wordt moeilijker voor de islam, die een aantal eeuwen lang zich kon verspreiden als een authentiekere godsdienst in Afrikaanse en Zuidoost-Aziatische culturen. Maar nu de evangeliserende christen een andere Nigeriaan is, of een andere Indonesiër, is het internationale karakter van het christelijk geloof meer dan duidelijk voor hen die de boodschap horen. Dit is enorm bemoedigend, vooral omdat de kerken op het zuidelijk halfrond weinig ophebben met theologisch liberalisme en sterk hechten aan de ware boodschap van het evangelie. Nu het christendom de 21e eeuw in gaat, heeft het eigenlijk alle reden om God te danken en zelfs optimistisch te zijn. Als we de christelijke delen van de wereld met de gebieden waar het christendom honderd jaar geleden aanwezig was, dan geeft dat een nog bemoedigender beeld. Als de statistieken gelijk hebben die zeggen dat de helft van de mensen die ooit geleefd heeft nu leeft, dan is dat fantastisch nieuws.

Polygamie
In het Westen keuren wij de islamitische polygamie ten stelligste af. Sommige auteurs vragen zich echter af wat het verschil is tussen de islamitische polygamie en het toenemende aantal echtscheidingen in het Westen. Iemand grapte eens dat wij ook polygamie hebben: we hebben hetzelfde aantal vrouwen, maar dan na elkaar in plaats van tegelijkertijd. En als we hun ingetogen kleding vergelijken met de schaars geklede westerse vrouwen, dan mogen we dankbaar zijn dat er in elk geval nog een paar mensen zijn die zich kunnen beheersen.

Geen islamofobie
Wanneer het gaat over het groeiende aantal moslims dat in ons midden woont, dan zal christelijke liefde en vriendelijkheid eerder hun harten winnen dan ‘islamofobie’. Dit fenomeen zal moslims alleen maar meer in hun schulp doen kruipen en hen net zo onontvankelijk voor het evangelie maken als hun medemoslims die in gesloten islamitische landen leven. Christenen kunnen en moeten geloven in wat godvrezende theologen al eeuwenlang ‘algemene genade’ noemen. De islam is niet de weg naar de verlossing. Maar in veel kwesties, vooral die waarmee wij in het Westen te maken hebben, staan zij aan dezelfde kant als ons. In veel ethische kwesties vinden moslims en christenen elkaar.

Externe en interne vijand
We delen in elk geval een religieuze taal waarmee we het gesprek kunnen beginnen. Dit is heel anders dan met mensen praten die de mogelijkheid, laat staan het bestaan, van God verwerpen, of zo vol wazige postmoderne ideeën zitten dat ze het hele concept van waarheid verwerpen. De islam is niet de waarheid, maar het postchristelijke materialisme dat op dit moment het westerse leven doordringt ook niet. Maar aangezien dat minder vreemd op ons overkomt dan de extremistische islam, herkennen christenen wel de externe vijand, maar raken ze verstrikt in de vallen van de interne vijand.

Christendom krijgt de schuld van het seculiere egoïsme
Christenen moeten daarom deze kans benutten, want we kunnen stellen dat God ons deze kans geeft door miljoenen moslims naar onze omgeving te sturen. De verbinding die men legt tussen alles wat in het Westen gebeurt en de christelijke godsdienst is één van de grootste hindernissen voor de verspreiding van het evangelie in de islamitische wereld. Als zij het hoge echtscheidingscijfer uit het Westen onder ogen krijgen, dan geven ze niet de echte vijand de schuld (het seculiere egoïsme), maar het christendom. Moslims en christenen zijn het erover eens dat een hedonistische, materialistische cultuur verkeerd is.

Domweg de wet veranderen helpt niet
Als we naar onze treurige, zondige samenleving kijken, dan moeten wij christenen ons realiseren dat we niets kunnen afdwingen. Wat we werkelijk nodig hebben, is de kracht van de verlossing, het evangelie van Jezus Christus. Domweg de wet veranderen, zoals goedbedoelende mensen dat in de Verenigde Staten deden tijdens de Prohibition (de tijd dat het drankverbod gold), brengt niet het verschil dat nodig is om de samenleving te transformeren. Dit is iets wat een legalistische en staatsgeoriënteerde religie als de islam niet begrijpt.

Veel moslims zijn gematigd
De islam, en niet het christendom, maakt tegenwoordig een grote crisis door. Veel van de moslims die wij misschien echt kennen, zijn gematigde en werkelijk van zins om in harmonie met ons te leven. Helaas brengt deze houding hen op gespannen voet met hun eigen religie. Als niet-christenen zien hoe Koreaanse zendelingen of Nigeriaanse evangelisten zich actief inzetten voor de verspreiding van het evangelie, dan wordt ook duidelijk dat de vermeende link tussen het christendom en het Westen niet klopt, dit ten gunste van het evangelie. Zelfs moslims kunnen niet langer beweren dat het christendom ‘de blanke religie’ is.

Jodendom in demografische crisis
Van de drie grote monotheïstische godsdiensten bevindt zich alleen het christendom niet in een crisis. De crisis van het jodendom is niet zozeer het gevolg van politiek of conflicten – de meeste joden leven buiten Israël. De reden is veel meer dat veel joden met niet-joden trouwen en kinderen krijgen die de joodse godsdienst niet naleven. Het is trouwens bespottelijk dat joden bijvoorbeeld wel atheïst kunnen zijn, maar ophouden jood te zijn als ze besluiten christen te worden. Hoewel er altijd wel proselieten uit de niet-joodse volken toetraden tot de joodse godsdienst, bleef het jodendom vooral een etnische religie. Net als het hindoeïsme en boeddhisme: die blijven vooral religies van India. Dat geldt niet voor het christendom en de islam.

Interne crisis in de islam
De islam heeft een grote interne crisis. Voor veel extremistische moslims zijn de andere moslims de werkelijke vijand, de ‘nabije vijand’ – mensen die zij als afvallig beschouwen en die daarom erger zijn dan de stuitende ongelovigen in het Westen. De islam is bovenal een godsdienst die sterk afhankelijk is van uitwendige omstandigheden, afhankelijk van de aanwezigheid van een politiek regime dat volgens de islamitische wet handelt. De islam is een religie van macht.

Islam is verkeerde interpretatie van het jodendom
Men zou kunnen stellen dat de islam een soort verkeerde interpretatie van het jodendom is: er is een wet, maar alle hoop op een toekomstige messias ontbreekt. God kan niet gekend worden en blijft daarom altijd een volledig mysterie. De islam is een religie van werken zonder hoop en gehoorzaamheid zonder dat er een verlossing of relatie is. Daarom moeten wij ons als christenen niet vijandig opstellen tegenover de moslims. Laat ons houding gedreven worden door werkelijk verdriet en evangelische ontferming. De beste moslims lijken nog het meest op de rijke jongeling die bij Jezus kwam – een ernstig en goed mens die goede bedoelingen had en zich aan de wet wilde houden, maar ook iemand die tragisch genoeg nooit zijn werkelijk geestelijke nood onder ogen zag.

Mensen zonder hoop
Moslims zijn, net als alle niet-christenen, mensen zonder hoop. Wat hen echter nog tragischer maakt en waarom ze nog meer onze gebeden en verkondiging nodig hebben, is het feit dat zij, in tegenstelling tot de meeste mensen hier in het seculiere Westen, beseffen dat God het antwoord is. Het is net alsof moslims de vraag kennen, maar per se het verkeerde antwoord willen geven, een menselijk antwoord. De idee van God als onze Vader is onbekend in de islam. Moslims weten dat Hij een toornige God is, maar zij willen zonde per se blijven beschouwen in termen van schande en legalisme in plaats van als de rebellie van de mensheid tegen een heilige God. Zij zien zonde niet als zonde en beseffen daarom niet wat de gevolgen van de zonde zijn, wat de aard is van de gebroken relatie tussen God en het menselijke geslacht. Het gevolg is dat zij geen oog hebben voor de noodzaak van een verlosser.

Christendom enige ware godsdienst
Het jodendom heeft momenteel een ernstig demografisch probleem. De islam bevindt zich in een grote interne crisis, zowel binnen de eigen grenzen als onder de miljoenen aanhangers die in het Westen wonen, vooral in Europa. Dit in tegenstelling tot het christendom; nog niet eerder breidde deze godsdienst zich zo uit, misschien wel met de grootste snelheid sinds de eerste eeuw, en met hetzelfde middel: bekering. Het christendom is tegenwoordig net als de islam een multiraciale godsdienst. Maar christenen zijn in tegenstelling tot de moslims gewend aan de idee te moeten leven in een vijandige wereld. Onze religie is geen dood legalisme, maar een levend geloof. Alleen het christendom heeft ware vrede en verzoening met God te bieden. “Daarom is alleen het christendom de enige ware godsdienst, de weg naar verlossing en eeuwig leven”.

Gepubliceerd in november 2008